اثربخشی خانواده درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی بر کاهش اضطراب امتحان و بهبود سازگاری آموزشی: تبیین نقش میانجی ویژگی های ذهن آگاهی

هدف: پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی خانواده درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی (MBFT) بر کاهش اضطراب امتحان و بهبود سازگاری آموزشی دانش آموزان انجام شد. همچنین، این پژوهش به بررسی نقش میانجی ویژگی های ذهن آگاهی در رابطه بین مداخله و متغیرهای پیامد پرداخت.روش: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون پس آزمون و گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان پسر دوره متوسطه اول شهرستان میاندوآب در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ بود. از میان آنان، ۸۰ دانش آموز دارای اضطراب امتحان بالا و سازگاری آموزشی پایین، به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (۴۰ نفر) و کنترل (۴۰ نفر) جایگزین شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه اضطراب امتحان ساراسون (TAS)، پرسشنامه سازگاری دانش آموزان سینها و سینگ (AISS) و مقیاس پنج وجهی ذهن آگاهی (FFMQ) بود. گروه آزمایش طی ۸ جلسه ۹۰ دقیقه ای تحت مداخله MBFT قرار گرفت، در حالی که گروه کنترل هیچ مداخله ای دریافت نکرد. داده ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیره، تحلیل کوواریانس تک متغیره و تحلیل مسیر اکتشافی در نرم افزارهای SPSS و AMOS تحلیل شدند.یافته ها: نتایج نشان داد که MBFT به طور معناداری موجب کاهش اضطراب امتحان (F=۱۸.۴۵, p<۰.۰۰۱) و افزایش سازگاری آموزشی (F=۲۲.۱۳, p<۰.۰۰۱) در گروه آزمایش شد. همچنین، نتایج تحلیل مسیر نشان داد که ویژگی های ذهن آگاهی در رابطه بین مداخله و متغیرهای پیامد نقش میانجی معناداری ایفا می کنند (β=۰.۳۸, p<۰.۰۱). شاخص های برازش مدل نیز مطلوب بود (RMSEA=۰.۰۶, CFI=۰.۹۷, GFI=۰.۹۶, CMIN/DF=۲.۱۴).نتیجه گیری: خانواده درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی می تواند به عنوان رویکردی موثر در کاهش اضطراب امتحان و بهبود سازگاری آموزشی دانش آموزان مورد استفاده قرار گیرد. این مداخله از طریق تقویت ویژگی های ذهن آگاهی، زمینه ارتقای سلامت روان و سازگاری تحصیلی نوجوانان را فراهم می سازد.

کلیدواژه ها:

خانواده درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی ، اضطراب امتحان ، سازگاری آموزشی ، ذهن آگاهی ، دانش آموزان.