فهم مفاهیم جغرافیایی بر پایه زیست جهان دانش آموزان دوره متوسطه : گامی به سوی آموزش مهارت محور

فهم مفاهیم جغرافیایی در مدرسه، زمانی از سطح حفظ تعریف ها فراتر می رود که به تجربه زیسته دانش آموزان گره بخورد. پژوهش حاضر با هدف تبیین چگونگی فهم مفاهیم جغرافیایی بر پایه زیست جهان دانش آموزان متوسطه انجام شد و کوشید نشان دهد چرا پیوند میان محتوای درسی و جهان روزمره دانش آموز، شرط یادگیری عمیق و ماندگار است. این پژوهش با رویکرد کیفی-توصیفی انجام گرفت و داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با دانش آموزان دوره متوسطه گردآوری شد. تحلیل روایت ها نشان داد که بسیاری از دانش آموزان، جغرافیا را دانشی کتابی، انتزاعی و بریده از زندگی تجربه می کنند؛ وضعیتی که به بیگانگی از محتوا، کاهش انگیزه و تقلیل یادگیری به آمادگی برای آزمون می انجامد. در مقابل، هرگاه مفاهیم جغرافیایی به مکان های آشنا، مسئله های واقعی و تجربه های ملموس مانند کم آبی، آلودگی هوا، تغییر کاربری زمین یا تفاوت های محله و شهر پیوند می خورد، فهمی معنادار، مشارکتی و ماندگار شکل می گرفت. یافته ها همچنین نشان دادند که نقش معلم در این میان تعیین کننده است؛ کلاس های گفت وگومحور و مکان محور، نسبت به تدریس سخنرانی محور، امکان بیشتری برای برقراری پیوند میان مفهوم و تجربه فراهم می کنند. از منظر نظری، نتایج پژوهش با مفهوم زیست جهان در پدیدارشناسی هوسرل هم خوان است و نشان می دهد فاصله گرفتن آموزش از افق تجربه زیسته، مانع اصلی تحقق فهم اصیل در جغرافیا است. بر این اساس، بازنگری در برنامه درسی، تقویت آموزش مکان محور و توانمندسازی معلمان برای پیوند دادن مفاهیم با مسائل واقعی زندگی، از ضرورت های اساسی آموزش جغرافیا به شمار می آید.

کلیدواژه ها:

زیست جهان ، فهم مفاهیم جغرافیایی ، یادگیری عمیق ، آموزش مکان محور ، دانش آموزان متوسطه ، پدیدارشناسی