چالش های اخلاقی نادیده؛ حریم خصوصی دانش آموزان در عصر ثبت داده های رفتاری توسط ابزارهای هوشمند

زمینه: گسترش بی سابقه ابزارهای هوشمند در نظام های آموزشی، زمینه ساز ثبت و تحلیل داده های رفتاری دانش آموزان به صورت لحظه ای و مستمر شده است. این داده ها که از کلیک ها و مسیرهای یادگیری تا الگوهای عاطفی و تعاملات اجتماعی را دربرمی گیرند، ضمن ارائه فرصت های نوین برای شخصی سازی آموزش، چالش های اخلاقی جدی در حوزه حریم خصوصی ایجاد کرده اند که تاکنون کمتر مورد توجه قرار گرفته اند.هدف: این مقاله با هدف شناسایی و تبیین چالش های اخلاقی ناشی از ثبت داده های رفتاری دانش آموزان توسط ابزارهای هوشمند و ارائه چارچوبی تحلیلی برای درک ابعاد مختلف این مسئله در نظام آموزشی ایران نگاشته شده است.روش: پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و به روش مروری، با بررسی و تحلیل منابع معتبر داخلی و بین المللی در حوزه اخلاق فناوری آموزشی، حریم خصوصی و داده های رفتاری دانش آموزان انجام شده است.یافته ها: یافته های پژوهش نشان می دهد که چالش های اخلاقی در دو دسته کلی «چالش های ماهوی» شامل نظارت فراگیر و عادی سازی مشاهده گری، تجاری سازی داده های تحصیلی، ثبت دائمی و تبعات طولانی مدت، سرایت نظارت به حریم خانواده و نابرابری در آگاهی و قدرت انتخاب و «چالش های فرآیندی و ساختاری» شامل نظام رضایت آگاهانه ناقص، شفافیت صفر در مورد الگوریتم ها، سوگیری الگوریتمی و بازتولید نابرابری، نبود نظارت موثر و پاسخ گویی و ناکارآمدی چارچوب های حقوقی موجود قابل طبقه بندی هستند.نتیجه گیری: حریم خصوصی دانش آموزان در عصر ثبت داده های رفتاری، در معرض تهدیدات جدی و چندلایه ای قرار دارد که نظام های آموزشی را ناگزیر از بازنگری در سیاست ها، قوانین و رویه های خود می سازد. تدوین منشور اخلاقی داده های آموزشی، شفاف سازی الگوریتم ها، توانمندسازی دانش آموزان و خانواده ها و ایجاد نهادهای ناظر مستقل، از ضروری ترین اقدامات برای حفاظت از حریم خصوصی دانش آموزان در عصر هوشمندسازی است.

کلیدواژه ها:

حریم خصوصی دانش آموز ، داده های رفتاری ، نظارت دیجیتال در آموزش ، رضایت آگاهانه ، اخلاق فناوری آموزشی