«تربیت دانش آموزان برای زندگی در عصر هوش مصنوعی؛ از مصرف کننده فناوری تا کاربر مسئول و اخلاق مدار»

گسترش شتابان هوش مصنوعی و به ویژه ظهور ابزارهای هوش مصنوعی مولد، محیط یادگیری و شیوه تعامل دانش آموزان با اطلاعات، دانش و فناوری را دستخوش تغییر کرده است. در چنین شرایطی، مسئله اساسی نظام تعلیم و تربیت صرفا آموزش نحوه استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی نیست، بلکه تربیت دانش آموزانی است که بتوانند از این فناوری به شیوه ای آگاهانه، اخلاقی، انتقادی، مسئولانه و خلاقانه استفاده کنند. هدف پژوهش حاضر، تبیین الزامات تربیتی آماده سازی دانش آموزان برای زندگی در عصر هوش مصنوعی و ارائه چارچوبی برای تبدیل آنان از مصرف کنندگان منفعل فناوری به کاربران مسئول و اخلاق مدار است. پژوهش با رویکرد کیفی و به روش مطالعه کتابخانه ای و تحلیل اسنادی انجام شده است. برای این منظور، پژوهش های داخلی و خارجی، اسناد یونسکو، یونیسف و OECD و همچنین اسناد بالادستی تعلیم و تربیت ایران بررسی و تحلیل شدند. یافته های پژوهش نشان داد که تربیت در عصر هوش مصنوعی باید فراتر از مهارت های فنی، مولفه هایی همچون سواد هوش مصنوعی، تفکر انتقادی، تشخیص اطلاعات نادرست، اخلاق فناوری، حفظ حریم خصوصی، مسئولیت پذیری، خودتنظیمی، خلاقیت، استقلال فکری و مشارکت اجتماعی را دربرگیرد. همچنین مشخص شد که استفاده هدایت نشده از هوش مصنوعی می تواند به برون سپاری فرایندهای شناختی، کاهش تلاش ذهنی، وابستگی، نقض تمامیت علمی و تضعیف استقلال فکری منجر شود؛ در مقابل، استفاده هدفمند و تربیت محور می تواند به شخصی سازی یادگیری، تقویت حل مسئله، خلاقیت و تفکر انتقادی کمک کند. بر این اساس، مدرسه و خانواده باید از رویکرد «منع یا رهاسازی» فاصله گرفته و به سمت «راهبری تربیتی هوش مصنوعی» حرکت کنند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، تربیت دانش آموز ، سواد هوش مصنوعی ، تفکر انتقادی ، اخلاق فناوری