نقش معلم در شکل دهی به ارزش های عقلانی و اخلاقی دانش آموزان

معلم در نظام آموزشی تنها انتقال دهنده ی دانش نیست، بلکه از مهم ترین عوامل اثرگذار بر رشد همه جانبه ی دانش آموزان به شمار می آید. یکی از مهم ترین ابعاد این نقش، تاثیرگذاری بر شکل گیری ارزش های عقلانی و اخلاقی در دانش آموزان است؛ ارزش هایی که زیربنای تفکر نقادانه، تصمیم گیری آگاهانه، مسئولیت پذیری اجتماعی، احترام به حقوق دیگران و رفتارهای مبتنی بر انصاف و صداقت را تشکیل می دهند. در واقع، مدرسه زمانی می تواند به نهادی تربیتی و انسان ساز تبدیل شود که معلم در آن نقش الگویی، هدایتی و تربیتی خود را به صورت آگاهانه و نظام مند ایفا کند.ارزش های عقلانی به توانایی دانش آموز در تحلیل، استدلال، پرسشگری، داوری منطقی و پرهیز از تعصب های کور مربوط می شود. معلم با ایجاد فضای گفت وگو، طرح پرسش های چالش برانگیز، تشویق به استدلال ورزی، و پرورش روحیه ی تحقیق و جست وجوی حقیقت، می تواند زمینه ی رشد این ارزش ها را فراهم سازد. دانش آموزی که در کلاس درس فرصت می یابد آزادانه اما مسئولانه بیندیشد، دیدگاه های مختلف را بررسی کند و درباره ی موضوعات گوناگون به استدلال بپردازد، به تدریج توانایی تمیز دادن میان ادعاهای منطقی و غیرمنطقی را کسب می کند. چنین فرایندی موجب تقویت استقلال فکری و رشد عقلانیت در او می شود.در کنار این بعد، ارزش های اخلاقی نیز بخش مهمی از تربیت دانش آموزان را تشکیل می دهند. صداقت، عدالت، احترام، همدلی، مسئولیت پذیری، قانون مداری و نوع دوستی از جمله ارزش هایی هستند که معلم می تواند از طریق رفتار، گفتار و شیوه ی مدیریت کلاس به دانش آموز منتقل کند. الگوی رفتاری معلم در این زمینه از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است؛ زیرا دانش آموزان بیش از آنکه از توصیه های مستقیم تاثیر بپذیرند، از رفتار واقعی معلمان خود الگو می گیرند. اگر معلم در عمل پایبند به انصاف، احترام متقابل و صداقت باشد، این صفات در ذهن و رفتار دانش آموزان نهادینه خواهد شد.نقش معلم در شکل دهی به ارزش های عقلانی و اخلاقی صرفا به کلاس درس محدود نمی شود، بلکه در روابط انسانی، نحوه ی برخورد با خطاها، ارزیابی عادلانه، توجه به تفاوت های فردی، و ایجاد امنیت روانی نیز نمود پیدا می کند. معلمی که به کرامت انسانی دانش آموز احترام می گذارد، زمینه ی رشد اخلاقی او را تقویت می کند و با پرورش تفکر انتقادی، از شکل گیری تعصب، تقلید کورکورانه و پذیرش بی چون وچرای اطلاعات جلوگیری می نماید. بنابراین، معلم در نقطه ی تلاقی عقلانیت و اخلاق قرار دارد و می تواند با رویکردی تربیتی، نسل آینده ای آگاه، مسئول و اخلاق مدار پرورش دهد.نتیجه آنکه شکل گیری ارزش های عقلانی و اخلاقی در دانش آموزان، محصول تعامل مستمر میان برنامه ی درسی، فضای مدرسه و به ویژه شخصیت و عملکرد معلم است. هر اندازه معلم از مهارت های ارتباطی، تربیتی و حرفه ای بالاتری برخوردار باشد و آموزش را با تربیت اخلاقی و فکری پیوند دهد، امکان پرورش دانش آموزانی خردمندتر، مسئول تر و متعهدتر افزایش می یابد. از این رو، توجه به جایگاه معلم در سیاست گذاری های آموزشی و تربیت حرفه ای او، ضرورتی اساسی برای ارتقای کیفیت نظام تعلیم و تربیت به شمار می رود.

کلیدواژه ها:

معلم ، ارزش های عقلانی ، ارزش های اخلاقی ، تربیت دانش آموز ، تفکر نقادانه ، الگوی رفتاری ، آموزش و پرورش