بررسی معماری بیوفیلیک مدارس و نقش آن در کاهش اضطراب و ارتقای سلامت روان دانش آموزان

فضاهای آموزشی معاصر به واسطه طراحی کالبدی خشک، محصور و جداافتاده از بستر طبیعی، زمینه افزایش استرس، خستگی شناختی و اضطراب را در میان دانش آموزان فراهم آورده اند. در این میان، رویکرد «معماری بیوفیلیک» با بازپیوند انسان و ساختار طبیعت در کالبد معماری، به عنوان راهبردی نوین در محیط های یادگیری مطرح گردیده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی همه جانبه تاثیر مولفه های معماری بیوفیلیک بر کاهش اضطراب، خستگی روانی و ارتقای سلامت روان دانش آموزان مقاطع مختلف تحصیلی به انجام رسیده است. این پژوهش از حیث جهت گیری کاربردی و از منظر روش شناسی، مبتنی بر رویکرد توصیفی–تحلیلی و مرور نظام مند مبانی اسنادی و تجربی معتبر است. جامعه پژوهش را کلیه مقالات، پژوهش های میدانی و کتاب های تخصصی حوزه طراحی بیوفیلیک و روان شناسی محیطی بین سال های ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۵ تشکیل داده اند که با بهره گیری از پروتکل پریزما و تکنیک تحلیل مضمون مورد واکاوی قرار گرفتند. یافته های پژوهش نشان می دهد که به کارگیری الگوهای بیوفیلیک شامل روشنایی روز، جریان هوای طبیعی، چشم اندازهای سبز، استفاده از مصالح طبیعی (چوب و سنگ)، فرم های ارگانیک و فضاهای پناهگاهی و گشودگی، از طریق کاهش سطح هورمون کورتیزول و بازیابی ظرفیت توجه متمرکز، منجر به تعدیل اضطراب موقعیتی و خستگی شناختی دانش آموزان می شود. همچنین این الگوها تعاملات اجتماعی مثبت، تاب آوری تحصیلی و احساس امنیت روانی را به میزان چشمگیری ارتقا می دهند. در نتیجه، گنجاندن الگوهای طراحی زیست دوست در نوسازی و طراحی فضاهای آموزشی، ضرورت قطعی سیاست گذاری های آتی در حوزه ساخت مدارس به شمار می رود.

کلیدواژه ها:

معماری بیوفیلیک ، اضطراب دانش آموزان ، سلامت روان ، محیط های یادگیری