اثربخشی یادگیری مشارکتی بر درک مفاهیم اعتقادی و اخلاقی در درس دین و زندگی: مطالعه ای ترکیبی

یکی از چالش های اساسی آموزش دین و زندگی در دوره متوسطه، احساس بی ارتباطی دانش آموزان با محتوای کتاب و انفعال آن ها در فرایند یادگیری است. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی یادگیری مشارکتی بر افزایش درک مفاهیم اعتقادی و اخلاقی، تقویت انگیزش درونی و کاهش اضطراب دینی انجام شده است.این پژوهش با رویکرد ترکیبی (متوالی-تبیینی) انجام شد. در بخش کمی از طرح نیمه تجربی با پیش آزمون-پس آزمون و گروه گواه استفاده شد. نمونه پژوهش شامل ۴۰ دانش آموز دختر پایه دهم (۲۰ نفر گروه آزمایش، ۲۰ نفر گروه گواه) در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ بود که به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند. گروه آزمایش به مدت ۸ جلسه با روش یادگیری مشارکتی (ساختار جیگ ساو و بحث گروهی) آموزش دیدند. ابزارهای پژوهش شامل آزمون محقق ساخته پیشرفت تحصیلی (۲۰ سوال، پایایی ۸۵/۰) و پرسشنامه اخلاقی محقق ساخته (۲۵ گویه، آلفای کرونباخ ۸۷/۰) بود. در بخش کیفی، با ۸ دانش آموز گروه آزمایش مصاحبه نیمه ساختاریافته انجام شد و ۴ جلسه یادگیری مشارکتی به روش مشاهده مستقیم ثبت گردید.نتایج تحلیل کوواریانس نشان داد که میانگین نمرات درک مفاهیم اعتقادی در گروه آزمایش از ۹۳/۱۳ به ۷۲/۱۷ افزایش یافت (۰۰۱/۰>p، ۵۶/۲۴=F). همچنین میانگین نمرات اخلاقی گروه آزمایش ۳۱ درصد رشد معنادار نشان داد. تحلیل مضمون مصاحبه ها به شناسایی پنج مقوله اصلی منجر شد: «یادگیری از زبان هم سالان»، «کاهش اضطراب در بیان پرسش های دینی»، «درک موقعیت مند مفاهیم اخلاقی»، «تقویت احساس تعلق به کلاس» و «ایجاد انگیزش درونی برای مشارکت».نتیجه گیری: یادگیری مشارکتی به دلیل ماهیت تعاملی و اجتماعی مفاهیم دینی و اخلاقی، بستری موثر برای آموزش عمیق، پایدار و معنادار در درس دین و زندگی فراهم می کند. پیشنهاد می شود این روش در برنامه درسی دین و زندگی نهادینه شود.

کلیدواژه ها:

یادگیری مشارکتی ، مفاهیم اعتقادی ، مفاهیم اخلاقی ، درس دین و زندگی ، مطالعه ترکیبی.