مطالعه پدیدارشناسانه «تکنولوژی زدگی» در نظام آموزش و پرورش: بررسی تجربه ی زیسته ی معلمان و دانش آموزان از بی گانگی با ابزارهای دیجیتال

این پژوهش با اتخاذ رویکرد پدیدارشناسی تفسیری (Interpretative Phenomenological Analysis)، به واکاوی عمیق پدیده ی «تکنولوژی زدگی» (Technological Alienation) در نظام آموزشی پرداخته و تجربه ی زیسته ی معلمان و دانش آموزان را در مواجهه با سلطه ی فزاینده ی ابزارهای دیجیتال مورد مداقه قرار می دهد. در شرایطی که سیاست گذاری های آموزشی با رویکردی تکنوکراتیک بر «دیجیتالی سازی سریع» تاکید می ورزند، پرسش بنیادین این است که چگونه این تحول، به جای تحقق هدف غایی «تسهیل یادگیری»، منجر به بروز نوعی بی گانگی اگزیستانسیال در ساحت کلاس درس شده است. داده های این پژوهش طی یک فرآیند کیفی و از طریق مصاحبه های عمیق و نیمه ساختاریافته با ۳۰ شرکت کننده (۱۵ معلم و ۱۵ دانش آموز) در دوره ی متوسطه دوم گردآوری شده و با روش تحلیل درون مایه ای (Thematic Analysis) مورد واکاوی قرار گرفته اند. یافته ها حاکی از آن است که تکنولوژی زدگی در سه لایه ی درهم تنیده بروز می یابد: نخست، «سلطه ی ابزار بر کنش»، که در آن الزامات فنی نرم افزارها و پلتفرم ها، عاملیت خلاقانه ی معلم را به چرخ دنده های یک سیستم الگوریتم محور تقلیل می دهد؛ دوم، «فروکاست هستی شناختی سوژه ها»، که در آن دانش آموز از یک سوژه ی یادگیرنده به ابژه ای داده محور بدل گشته و زیست-جهان (Lifeworld) انسانی او در بند شاخص های عملکردی گرفتار می شود؛ و سوم، «گسست عاطفی و تنهایی دیجیتال»، که فرآیند آموزش را از یک تعامل بین الاذهانی به مبادله ای مکانیکی و انتزاعی تبدیل می کند. این پژوهش استدلال می کند که تکنولوژی زدگی، نه یک پدیده ی جانبی، بلکه برآمده از نوعی «تقلیل گرایی تکنولوژیک» در سیاست گذاری های آموزشی است که بستر ظهور نوعی ازخودبیگانگی دیجیتال را فراهم آورده است. در نهایت، با استناد به چارچوب های نظری (از جمله اندیشه های هایدگر در باب تکنولوژی و مارکس در باب بیگانگی)، پیشنهاد می شود که بازنگری در مدیریت تکنولوژی آموزشی با محوریت «عاملیت انسانی» و «حفاظت از ساحت گفت وگوی اصیل»، ضرورتی اجتناب ناپذیر برای اعاده ی کرامت انسانی در مدارس است (Selwyn, ۲۰۱۹; Williamson, ۲۰۲۱).

کلیدواژه ها:

تکنولوژی زدگی ، پدیدارشناسی تفسیری ، تجربه ی زیسته ، بی گانگی دیجیتال ، تقلیل گرایی تکنولوژیک