طراحی الگوی تدریس فیزیک مبتنی بر رویکرد کاوشگری (Inquiry-based Learning) و بررسی تاثیر آن بر خلاقیت علمی دانش آموزان

این پژوهش با هدف طراحی و اعتبارسنجی «الگوی تدریس فیزیک مبتنی بر رویکرد کاوشگری» (Inquiry-based Learning: IBL) و سنجش اثربخشی آن بر «خلاقیت علمی» دانش آموزان دوره ی متوسطه انجام شده است. در نظام های آموزشی سنتی، آموزش فیزیک اغلب به انتقال الگوریتم محور فرمول ها تقلیل یافته که این امر، مانعی جدی در مسیر شکوفایی تفکر واگرا و توانایی های حل مسئله در دانش آموزان محسوب می شود. در این مطالعه، با بهره گیری از روش تحقیق «طراحی آموزشی» (Educational Design Research)، ابتدا الگویی متشکل از چهار مرحله ی: «درگیری ذهنی»، «کاوش گری تجربی»، «تبیین استدلالی» و «بسط مفهومی» طراحی شد. سپس در یک مطالعه ی نیمه تجربی با طرح پیش آزمون-پس آزمون و گروه کنترل، تاثیر این الگو بر مولفه های خلاقیت علمی (شامل سیالی، انعطاف پذیری، ابتکار و بسط) در میان ۶۰ دانش آموز (۳۰ نفر گروه آزمایش، ۳۰ نفر گروه کنترل) مورد سنجش قرار گرفت. ابزار گردآوری داده ها، «آزمون خلاقیت علمی» (Scientific Creativity Test) بود. یافته ها نشان داد که مشارکت در فرآیند کاوشگری، تفاوت معناداری در مولفه های خلاقیت علمی گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل ایجاد کرده است (p < ۰.۰۵). نتایج کیفی نیز حاکی از آن است که رویکرد کاوشگری، با تغییر جایگاه دانش آموز از «مصرف کننده ی دانش» به «تولیدکننده ی دانش»، بستر مناسبی برای آزمون و خطای خلاقانه و جسارت علمی فراهم آورده است. این پژوهش ضمن ارائه ی الگوی پیشنهادی، تاکید می کند که گذار از آموزش «پاسخ محور» به آموزش «پرسش محور»، ضرورتی بنیادین برای تربیت دانش آموزانی است که بتوانند در دنیای پیچیده ی علمی امروز، به تفکری خلاق و نقادانه دست یابند.

کلیدواژه ها:

کاوشگری ، آموزش فیزیک ، خلاقیت علمی ، طراحی آموزشی ، تفکر واگرا ، یادگیری فعال.