شناسایی و اولویت بندی عوامل موثر بر مقاومت معلمان در برابر تغییرات برنامه درسی و ارائه راهبردهای مدیریتی کاهش مقاومت

تغییرات برنامه درسی به عنوان یکی از ارکان حیاتی در تحول نظام های آموزشی، همواره با چالش دیرپای «مقاومت معلمان» مواجه بوده است که اجرای موفقیت آمیز سیاست های آموزشی را با مخاطره مواجه می سازد. هدف این پژوهش، شناسایی دقیق عوامل موثر بر مقاومت معلمان در برابر تغییرات برنامه درسی و اولویت بندی این عوامل به منظور ارائه راهبردهای مدیریتی کارآمد است. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش شناسی، از نوع پژوهش های ترکیبی (Mixed-Methods) است. در بخش کیفی، با استفاده از روش تحلیل مضمون و مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۲۰ نفر از خبرگان حوزه برنامه درسی و معلمان باسابقه، مضامین اصلی استخراج گردید. در بخش کمی، با استفاده از ابزار پرسشنامه محقق ساخته (با روایی و پایایی مطلوب) و جامعه آماری ۳۵۰ نفر از معلمان که به روش نمونه گیری طبقه ای انتخاب شدند، داده ها جمع آوری شد. تحلیل داده های کمی از طریق مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) و فرایند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) برای اولویت بندی انجام گرفت. یافته ها نشان داد که عوامل مقاومت در چهار خوشه اصلی شامل عوامل فردی (خودکارآمدی و نگرش)، عوامل سازمانی (فرهنگ سازمانی و سبک مدیریت)، عوامل فنی-محتوایی (پیچیدگی برنامه و کمبود منابع) و عوامل اجتماعی-سیاسی دسته بندی می شوند. نتایج تحلیل AHP بیانگر آن است که «عدم مشارکت معلمان در فرایند تدوین برنامه» و «کمبود منابع حمایتی» بالاترین اولویت را در ایجاد مقاومت دارند. بر این اساس، یافته ها حاکی از آن است که مقاومت معلمان نه یک کنش سلبی غیرمنطقی، بلکه واکنشی استراتژیک به نارسایی های ساختاری است. در نهایت، پیشنهاد می شود راهبردهای مدیریتی جهت کاهش این مقاومت ها بر «مدل سازی مشارکتی» و «توسعه حرفه ای مستمر» متمرکز گردد.

کلیدواژه ها:

تغییر برنامه درسی ، مقاومت معلمان ، مدیریت تغییر ، خودکارآمدی آموزشی ، مشارکت معلمان.