مقایسه آثار فصل ادبیات جهان در متوسطه اول با آثار فصل ادبیات جهان در دوره متوسطه دوم

پژوهش حاضر با هدف مقایسه نظام مند آثار منتخب فصل «ادبیات جهان» در کتاب های درسی زبان و ادبیات فارسی دوره متوسطه اول و متوسطه دوم انجام می شود تا تفاوت ها و شباهت ها در نوع متن، خاستگاه فرهنگی/جغرافیایی، سطح پیچیدگی زبانی و ادبی، اهداف تربیتی-هویتی، و جهت گیری های برنامه درسی آشکار شود. مسئله اصلی این است که گزینش و چینش متون ادبیات جهان در دو دوره تحصیلی چگونه با منطق توالی (Sequence) و عمق بخشی (Progression) در برنامه درسی هم راستا شده و چه تصویری از «دیگری فرهنگی» و «جهان» به دانش آموز ارائه می کند. طرح پژوهش از نوع کیفی توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی جهت دار است. جامعه پژوهش شامل تمام متن ها، گزیده ها، فعالیت ها و پرسش های همراه فصل «ادبیات جهان» در کتاب های مربوط به دو دوره است. داده ها از طریق کدگذاری چندلایه گردآوری می شود: (۱) ویژگی های کتابشناختی و بینامتنیت (نویسنده/اثر/ترجمه/اقتباس)، (۲) ویژگی های ژانری و بلاغی (روایی/غنایی/نمایشی؛ صنایع و شگردها)، (۳) شاخص های پیچیدگی (طول متن، تراکم واژگانی، انتزاع، ساخت نحوی)، (۴) مولفه های بینافرهنگی (نمایش ارزش ها، تنوع فرهنگی، کلیشه/کلی سازی، گفت وگوی فرهنگی)، و (۵) اهداف آموزشی مستتر در فعالیت ها (درک متن، نقد ادبی، سواد فرهنگی، اخلاق و هویت). برای افزایش اعتبار، از بازبینی همکار (peer debriefing) و پایایی بین کدگذار (در یک زیرنمونه) استفاده می شود. انتظار می رود نتایج نشان دهد که در متوسطه اول تاکید بیشتری بر متون ساده تر و روایت محور و اهدافی چون علاقه مندسازی و آشنایی اولیه با جهان فرهنگی وجود دارد، در حالی که در متوسطه دوم سهم بیشتری به متون پیچیده تر، چندلایه تر و تحلیلی تر همراه با فعالیت های نقد و تفسیر اختصاص می یابد. یافته های پژوهش می تواند مبنایی برای بازنگری گزینش متون ادبیات جهان، ارتقای پیوستگی عمودی برنامه درسی و تقویت سواد بینافرهنگی در آموزش ادبیات فارسی فراهم کند.

کلیدواژه ها:

ادبیات جهان ، تحلیل محتوای کیفی ، بازنمایی فرهنگی ، برنامه درسی ادبیات ، کتاب های درسی فارسی