تحلیل مفهوم «اعتماد انتقادی به هوش مصنوعی»؛ یک شایستگی ضروری برای دانش آموزان مدارس

گسترش استفاده از سامانه های هوش مصنوعی مولد در مدرسه، دانش آموزان را با موقعیتی دوگانه روبه رو کرده است: از یک سو این ابزارها می توانند دسترسی به توضیح، بازخورد و ایده پردازی را افزایش دهند و از سوی دیگر، پاسخ های روان و قانع کننده آن ها ممکن است به اعتماد بیش ازحد، پذیرش خطا و کاهش داوری مستقل بینجامد. هدف مقاله حاضر، مفهوم پردازی «اعتماد انتقادی به هوش مصنوعی» به عنوان شایستگی ای آموزشی برای دانش آموزان و تبیین مولفه ها، نشانه های رفتاری و الزامات پرورش آن در مدارس است. پژوهش با روش مروری-تحلیلی و توسعه مفهومی انجام شده و ادبیات اعتماد به خودکارسازی، سوگیری خودکارسازی، سواد هوش مصنوعی، شایستگی دیجیتال و چارچوب های آموزشی مرتبط تحلیل و تلفیق شده است. نتایج تحلیل نشان می دهد اعتماد مناسب نه به معنای پذیرش بی قیدوشرط خروجی های هوش مصنوعی و نه به معنای طرد کامل آن است؛ بلکه مستلزم تنظیم میزان اتکا بر پایه نوع تکلیف، سطح پیامد، شواهد موجود و قابلیت راستی آزمایی است. بر این اساس، اعتماد انتقادی در پنج مولفه «شناخت حدود و عدم قطعیت»، «پرسشگری درباره منبع و استدلال»، «راستی آزمایی چندمنبعی»، «حفظ عاملیت و مسئولیت انسانی» و «توجه به پیامدهای اخلاقی و داده ای» صورت بندی شد. همچنین چرخه آموزشی پنج مرحله ای مکث، پرسش، بررسی، مقایسه و تصمیم برای تمرین این شایستگی پیشنهاد می شود. نتیجه آن است که آموزش اعتماد انتقادی باید به صورت میان رشته ای در برنامه درسی، تکالیف و ارزشیابی ادغام شود تا دانش آموز بتواند از ظرفیت هوش مصنوعی بهره ببرد، بی آنکه اختیار شناختی و مسئولیت داوری خود را به ابزار واگذار کند.

کلیدواژه ها:

اعتماد انتقادی ، هوش مصنوعی ، سواد هوش مصنوعی ، سوگیری خودکارسازی ، دانش آموزان