سواد هوش مصنوعی؛ یک مولفه نوظهور در عدالت آموزشی مدارس

گسترش هوش مصنوعی در زندگی روزمره و محیط های آموزشی، مفهوم عدالت آموزشی را از دسترسی صرف به مدرسه، کتاب و ابزار دیجیتال فراتر برده و برخورداری دانش آموزان از توانایی فهم، ارزیابی و استفاده مسئولانه از سامانه های هوشمند را به یکی از شروط مشارکت برابر در یادگیری تبدیل کرده است. هدف مقاله حاضر، تبیین جایگاه «سواد هوش مصنوعی» به عنوان مولفه ای نوظهور در عدالت آموزشی مدارس و ارائه چارچوبی برای شناسایی ابعاد نابرابری در این حوزه است. پژوهش به روش مروری-تحلیلی و توسعه مفهومی انجام شده و با بررسی چارچوب های معتبر سواد هوش مصنوعی، شایستگی های دیجیتال، حقوق کودک و عدالت آموزشی، پیوند میان فرصت دسترسی، کیفیت استفاده، توان ارزیابی انتقادی، امنیت و عاملیت دانش آموز تحلیل شده است. یافته های تحلیلی نشان می دهد نابرابری مرتبط با هوش مصنوعی تنها به داشتن یا نداشتن ابزار محدود نیست؛ بلکه در کیفیت اتصال، زبان و محتوای در دسترس، آمادگی معلم، توان تشخیص خطا و سوگیری، حفاظت از داده، امکان تولید و مشارکت و سطح حمایت خانوادگی نیز بروز می کند. بر این اساس، مقاله الگوی پنج بعدی عدالت در سواد هوش مصنوعی شامل دسترسی منصفانه، فهم پایه، استفاده هدفمند، ارزیابی انتقادی و مشارکت ایمن و اخلاقی را پیشنهاد می کند. نتیجه آن است که بدون برنامه درسی تدریجی، توانمندسازی معلمان، حمایت جبرانی از مدارس کم برخوردار و ارزشیابی شایستگی محور، ورود هوش مصنوعی می تواند شکاف های پیشین را بازتولید یا تشدید کند؛ در مقابل، سیاست گذاری مبتنی بر سواد هوش مصنوعی می تواند فناوری را به ابزاری برای افزایش عاملیت و فرصت یادگیری همه دانش آموزان تبدیل سازد

کلیدواژه ها:

سواد هوش مصنوعی ، عدالت آموزشی ، شایستگی دیجیتال ، مدارس ، نابرابری آموزشی