طراحی چارچوب بومی برای استفاده ایمن و اخلاقی از هوش مصنوعی در مدارس ابتدایی ایران: یک مطالعه اسنادی و مروری

زمینه و هدف: با گسترش سریع فناوری های هوش مصنوعی در نظام های آموزشی جهان، مدارس ابتدایی ایران نیز در آستانه تحول دیجیتال قرار دارند. هرچند هوش مصنوعی می تواند یادگیری شخصی سازی شده، ارزیابی خودکار و پشتیبانی هوشمند از معلمان را فراهم کند، اما بدون رعایت اصول اخلاقی و امنیتی، خطراتی همچون نقض حریم خصوصی دانش آموزان، سوگیری الگوریتمی، کاهش نقش معلم و تشدید نابرابری های آموزشی را به همراه دارد. این پژوهش با هدف ارائه چارچوبی بومی برای استفاده ایمن و اخلاقی از هوش مصنوعی در مدارس ابتدایی ایران انجام شد. روش: این مطالعه با روش اسنادی و مروری و با تحلیل چارچوب های بین المللی (توصیه نامه یونسکو، ۲۰۲۱؛ راهنمای سیاست گذاران یونسکو، ۲۰۲۱) و مطالعات داخلی (۱۳۹۸–۱۴۰۴) انجام شد. داده ها با استفاده از فیش برداری الکترونیکی گردآوری و با روش تحلیل محتوای کیفی کدگذاری باز و محوری تحلیل شدند. یافته ها: یافته ها منجر به شناسایی هفت اصل محوری شامل حاکمیت و سرپرستی انسانی، شفافیت و پاسخگویی، عدالت و فراگیری آموزشی، حفاظت از داده و حریم خصوصی، امنیت و ایمنی، تناسب فرهنگی و بومی و پایداری و ارزیابی مستمر شد. بر این اساس، چارچوب پیشنهادی در سه سطح سیاست گذاری کلان، مدیریت مدرسه و اجرای کلاسی تدوین گردید. همچنین چک لیست ممیزی اخلاقی و امنیتی برای ارزیابی ابزارهای هوش مصنوعی در سطح مدرسه طراحی شد. نتیجه گیری: پیاده سازی این چارچوب می تواند به کاهش ریسک های اخلاقی، افزایش اعتماد ذی نفعان و تحقق عدالت آموزشی در دوره ابتدایی ایران منجر شود.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، اخلاق فناوری ، آموزش ابتدایی ، حریم خصوصی داده ، عدالت آموزشی