خطاهای شناختی، سوگیری های ذهنی و مدلهای ذهنی در ارزیابی آموزشی

در سنجش آموزشی، مسئله فقط این نیست که دانش آموز یا دانشجو چه نمره ای کسب کرده است؛ مسئله اساسی تر آن است که این نمره تا چه اندازه بازتاب دهنده سازه مورد نظر، مانند دانش، مهارت، استدلال یا توانایی حل مسئله، است. تحلیل خطاهای شناختی، سوگیری های ذهنی و مدل های ذهنی ارزیابان بخشی از بررسی کیفیت استدلال روایی و عدالت سنجش است.خطاهای شناختی، سوگیری های ذهنی و نویز سه مفهوم مرتبط اما متمایزند. خطای شناختی به انحراف در پردازش اطلاعات یا تصمیم گیری اشاره دارد. سوگیری ذهنی گرایشی نظام مند و جهت دار است که قضاوت را به شکلی قابل پیش بینی منحرف می کند. نویز به پراکندگی ناخواسته و ناپایداری در قضاوت هایی مربوط است که انتظار می رود یکسان باشند.مدل های ذهنی ارزیابان نیز در این فرایند نقش مهمی دارند. اگر یادگیری به عنوان حفظ کردن، نمره به عنوان حقیقت ثابت و ارزیابی به عنوان داوری نهایی تلقی شود، احتمال استفاده نابجا از آزمون، برچسب زنی و بی توجهی به شواهد متنوع افزایش می یابد. در مقابل، مدل های ذهنی مبتنی بر رشد، شواهد متعدد، بازخورد، عدالت و تصمیم گیری مسئولانه می توانند به طراحی سنجش های معتبرتر کمک کنند.کاهش خطا نیازمند ترکیبی از راهکارهاست: تعریف روشن سازه، طراحی مناسب ابزار، استفاده از روبریک، آموزش و کالیبراسیون ارزیابان، ناشناس سازی، گردآوری شواهد متعدد، تحلیل آماری، بازبینی تصمیم ها و ایجاد امکان اعتراض. هیچ راهکاری خطا را به طور کامل حذف نمی کند؛ هدف اصلی، آشکارسازی منابع خطا، کاهش آن ها و شفاف کردن میزان عدم قطعیت در تصمیم های سنجشی است.

کلیدواژه ها:

خطاهای شناختی ، سوگیریهای ذهنی ، مدلهای ذهنی ، ارزیابی و سنجش آموزشی