تبیین فرصت ها، مخاطرات و الزامات اخلاقی استفاده از هوش مصنوعی مولد در مدیریت آموزشی مدارس

پژوهش حاضر با هدف تبیین فرصت ها، مخاطرات و الزامات اخلاقی کاربست هوش مصنوعی مولد در مدیریت آموزشی مدارس انجام شده است. با گسترش روزافزون فناوری های مبتنی بر هوش مصنوعی و ورود ابزارهای مولد نظیر مدل های زبانی بزرگ به محیط های آموزشی، مدیران مدارس با ظرفیت های نوینی در حوزه هایی همچون تصمیم گیری داده محور، شخصی سازی فرایند یادگیری، خودکارسازی امور اداری و پایش مستمر عملکرد مواجه شده اند. با این حال، به موازات این ظرفیت ها، چالش های جدی نیز در ابعاد فنی، انسانی، حقوقی و اخلاقی پدیدار شده است. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، کیفی از نوع مرور نظام مند و تحلیل مضمون است. داده ها از طریق جستجوی هدفمند در پایگاه های علمی معتبر شامل وب آوساینس، اسکوپوس، مگیران و نورمگز در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ گردآوری و با روش تحلیل مضمون شش مرحله ای براون و کلارک (۲۰۰۶) تحلیل شد. یافته ها نشان می دهد فرصت های کاربست هوش مصنوعی مولد در مدیریت آموزشی مدارس در چهار مضمون اصلی شامل «ارتقای کیفیت تصمیم گیری مدیریتی»، «شخصی سازی مدیریت یادگیری»، «خودکارسازی و بهره وری اداری» و «توسعه حرفه ای مدیران» قابل دسته بندی است. مخاطرات نیز در قالب مضامین «شکاف دیجیتال و نابرابری آموزشی»، «وابستگی بیش از حد و تحلیل رفتگی مهارت ها»، «چالش های حریم خصوصی و امنیت داده ها» و «کاهش عاملیت انسانی مدیران» شناسایی شد. افزون بر این، الزامات اخلاقی در پنج مضمون شامل «شفافیت و پاسخگویی»، «عدالت و انصاف الگوریتمی»، «حریم خصوصی و رضایت آگاهانه»، «نظارت انسانی» و «تدوین سیاست ها و دستورالعمل های اخلاقی» احصا گردید. بر اساس یافته ها، الگوی مفهومی پژوهش در قالب سه لایه فرصت ها، مخاطرات و الزامات اخلاقی ارائه شده است که می تواند چارچوبی برای سیاست گذاری و تصمیم گیری مدیران آموزشی در بهره گیری مسئولانه از هوش مصنوعی مولد فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی مولد ، مدیریت آموزشی ، مدارس ، اخلاق فناوری ، تصمیم گیری داده محور ، تحول دیجیتال در آموزش.