از شنونده تا کاوشگر؛ افزایش مشارکت و یادگیری فعال دانش آموزان در درس علوم تجربی متوسطه اول

یادگیری علوم تجربی در دوره اول متوسطه زمانی اثربخش تر است که دانش آموز از دریافت کننده منفعل محتوا به یادگیرنده ای فعال، پرسشگر و مشارکت کننده در فرایند مشاهده، گفت وگو، پیش بینی، آزمایش و تبیین تبدیل شود. هدف این پژوهش، بررسی و بهبود مشارکت و یادگیری فعال دانش آموزان در یک کلاس علوم تجربی دوره اول متوسطه بود. پژوهش با رویکرد اقدام پژوهی کاربردی و در سه چرخه برنامه ریزی، اقدام، مشاهده و بازاندیشی انجام شد. جامعه مورد مطالعه ۱۵ دانش آموز یک کلاس بود. برای افزایش مشارکت، مجموعه ای از راهبردهای یادگیری فعال شامل Think–Pair–Share، یادگیری گروهی، Jigsaw، مطالعه موردی، فعالیت های مشاهده ای و آزمایشگاهی ساده، ارائه دانش آموزی، بازخورد همتایان و Minute Paper به کار گرفته شد. داده ها از طریق مشاهده کلاسی، پرسشنامه پیش و پس از مداخله، یادداشت های بازاندیشی معلم، گفت وگوهای کوتاه و Minute Paper گردآوری شدند. بر اساس داده های عددی موجود در گزارش مبنا، درصد دانش آموزان فعال در بحث از ۲۵ درصد به ۷۲ درصد، امتیاز کلی مشارکت از ۳/۱ به ۴/۳ و رضایت از کلاس از ۳/۴ به ۴/۵ افزایش یافت. در بخش کیفی نیز افزایش گفت وگو، همکاری گروهی، توضیح علمی و پیوند مفاهیم با پدیده های روزمره گزارش شد. با توجه به تک کلاسی بودن پژوهش و نبود گروه مقایسه، یافته ها نباید به عنوان رابطه علی قطعی یا قابل تعمیم به همه مدارس تفسیر شوند؛ بلکه نشان دهنده امکان بهبود مشارکت در یک موقعیت واقعی کلاس علوم از طریق طراحی هدفمند فعالیت های یادگیری فعال هستند. نتیجه اصلی آن است که ترکیب فعالیت های کوتاه و کم خطر، تجربه و مشاهده، گفت وگوی همتایان و ارزشیابی تکوینی می تواند فرصت مشارکت دانش آموزان را افزایش داده و زمینه فهم عمیق تر مفاهیم علوم تجربی را فراهم کند.

کلیدواژه ها:

علوم تجربی ، متوسطه اول ، یادگیری فعال ، مشارکت دانش آموزان ، یادگیری مشارکتی