تاثیر مصرف غیرمجاز متیل فنیدات بر کارکردهای شناختی دانش آموزان متوسطه: یک مطالعه ی علی-مقایسه ای

در سال های اخیر، مصرف بدون نسخه ی متیل فنیدات (با نام تجاری ریتالین) در میان دانش آموزان دوره ی متوسطه با هدف افزایش سطح تمرکز و ارتقاء عملکرد تحصیلی، رو به فزونی گذاشته است. این روند، به ویژه در میان دانش آموزانی که تشخیص اختلال نقص توجه/بیش فعالی ندارند، نگرانی های جدی از جنبه های عصب شناختی و شناختی برانگیخته است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی پیامدهای نورولوژیک مصرف خودسرانه ی این دارو بر توانمندی های شناختی دانش آموزان طراحی گردید. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از حیث روش شناسی، توصیفی-تحلیلی از نوع علی-مقایسه ای محسوب می شود. جامعه ی آماری پژوهش را کلیه ی دانش آموزان دوره ی دوم متوسطه در سطح کشور تشکیل دادند که از میان آن ها، نمونه ای به روش خوشه ای چندمرحله ای انتخاب گردید. برای گردآوری داده ها، از مجموعه آزمون های استاندارد سنجش عملکرد شناختی در حوزه های توجه پایدار، حافظه ی فعال، انعطاف پذیری شناختی و کنترل تکانه استفاده شد. داده ها با بهره گیری از شاخص های آمار توصیفی و استنباطی تجزیه و تحلیل گردیدند. یافته ها حاکی از آن است که مصرف خودسرانه ی متیل فنیدات با تغییراتی در برخی شاخص های شناختی همراه است؛ به گونه ای که بهبودی نسبی در مولفه های توجه کوتاه مدت مشاهده می شود، اما در لایه های عمیق تر کارکردهای اجرایی نظیر انعطاف پذیری شناختی و خودتنظیمی، تاثیرات بی اثر یا حتی منفی گزارش شده است. همچنین، عوامل زمینه ای نظیر اضطراب ناشی از امتحان و کیفیت خواب، در تبیین تفاوت های فردی در عملکرد شناختی نقشی چشمگیر داشتند. در مجموع، نتایج این مطالعه نشان می دهد که مصرف غیرمجاز متیل فنیدات الزاما به بهبودی پایدار در کارکردهای شناختی منجر نمی شود و می تواند با آسیب های بالقوه ای برای مغز در حال رشد نوجوانان همراه باشد. از این رو، اجرای برنامه های پیشگیرانه و ارتقاء آگاهی بخشی در محیط های آموزشی، امری حیاتی و ضروری به نظر می رسد.

کلیدواژه ها:

متیل فنیدات ، مصرف غیرنسخه ای ، کارکردهای اجرایی ، دانش آموزان متوسطه