هوش مصنوعی و برنامه ریزی درسی هوشمند در مدارس: فرصت ها، چالش ها و چشم انداز نظام آموزشی ایران

برنامه ریزی درسی یکی از ارکان اساسی نظام های آموزشی است که با ورود فناوری های نوین، به ویژه هوش مصنوعی، دستخوش تحولی بنیادین شده است. هدف این مقاله، بررسی نقش هوش مصنوعی در ایجاد برنامه ریزی درسی هوشمند در مدارس و شناسایی فرصت ها و چالش های پیش روی نظام آموزشی ایران است. این پژوهش با رویکرد مروری نظام مند و با جستجو در پایگاه های معتبر مانند ( Scopus، Web of Science، ERIC و Google Scholar )برای مقالات منتشرشده بین سال های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۶ انجام شد. از میان منابع یافت شده، ۳۶ مقاله مرتبط با معیارهای ورود انتخاب و تحلیل شدند. یافته ها نشان می دهد هوش مصنوعی می تواند در سه حوزه اصلی برنامه ریزی درسی تاثیرگذار باشد: (۱) شخصی سازی مسیرهای یادگیری بر اساس داده های عملکردی دانش آموزان؛ (۲) تحلیل داده های آموزشی برای بهینه سازی تخصیص منابع و زمان بندی درسی؛ (۳) طراحی و تدوین محتوای آموزشی با کمک ابزارهای مولد. با این حال، چالش هایی مانند توهمات اطلاعاتی در محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی، شکاف زیرساخت های فناوری در مدارس ایران، و نیاز به توانمندسازی معلمان در سواد دیجیتال، از موانع اصلی به کارگیری گسترده این فناوری هستند. مقاله با ارائه چارچوبی پنج محوری شامل «سواد هوش مصنوعی معلمان، یکپارچگی در برنامه درسی، حفظ اصالت ارزشیابی، حاکمیت اخلاقی و توسعه ظرفیت نهادی»، به این نتیجه می رسد که هوش مصنوعی نمی تواند جایگزین قضاوت انسانی معلمان شود، اما می تواند به عنوان ابزاری مکمل، کیفیت برنامه ریزی درسی را به طور چشمگیری ارتقا دهد.

کلیدواژه ها:

برنامه ریزی درسی ، هوش مصنوعی ، مدارس هوشمند ، شخصی سازی یادگیری ، نظام آموزشی