بررسی کیفی نقش هوش مصنوعی در فرآیند یادگیری ریاضی: مطالعه ای بر تجربه زیسته دانش آموزان پایه دوازدهم

آموزش ریاضی در پایه دوازدهم به دلیل حجم بالای مطالب شناختی و فشار ساختاری امتحانات نهایی و کنکور، همواره با چالش های عاطفی و شناختی متعددی از جمله اضطراب ریاضی همراه است. از سوی دیگر، ظهور ابزارهای هوش مصنوعی مولد به عنوان داربست های شناختی نوین، پارادایم یادگیری را تغییر داده است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی عمیق و کیفی تجربه زیسته دانش آموزان پایه دوازدهم از نقش هوش مصنوعی در فرآیند یادگیری ریاضی انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش پدیدارشناسی توصیفی انجام شد. جامعه پژوهش شامل تمامی دانش آموزان پایه دوازدهم شهر مشهد در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ بود که تجربه استفاده مستمر از ابزارهای هوش مصنوعی را در یادگیری ریاضی داشتند. با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند و معیار اشباع نظری، تعداد ۱۵ دانش آموز انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق جمع آوری و به روش تحلیل مضمون بر اساس رویکرد براون و کلارک تحلیل گردیدند. تحلیل داده ها منجر به شناسایی مضامین اصلی و فرعی شد که نشان دهنده ابعاد دوگانه تجربه دانش آموزان بود. از یک سو، مولفه های تسهیل کننده نظیر شخصی سازی سرعت یادگیری، کاهش اضطراب ارزیابی در غیاب معلم و داربست بندی گام به گام شناختی شناسایی شدند. از سوی دیگر، چالش هایی همچون توهم هوش مصنوعی در حل مسائل پیچیده، تسهیل تنبلی شناختی و کاهش تعاملات اجتماعی-آموزشی با همسالان و معلمان به عنوان مضامین فرعی استخراج گردیدند. به طور کلی، هوش مصنوعی نقشی پارادوکسیکال در یادگیری ریاضی ایفا می کند؛ این ابزار می تواند به عنوان یک شتاب دهنده خودکارآمدی عاطفی-شناختی عمل کند، مشروط بر اینکه دانش آموزان به سواد دیجیتال و تفکر انتقادی مجهز باشند تا از وابستگی مرضی و تنبلی شناختی مصون بمانند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی مولد ، یادگیری ریاضی ، تجربه زیسته ، پدیدارشناسی کیفی ، دانش آموزان پایه دوازدهم.