از کلاس هوشمند تا یادگیری هوشمند: ارائه الگوی انسانمحور برای بهکارگیری هوش مصنوعی در مدارس

گسترش شتابان فناوریهای هوش مصنوعی، بهویژه سامانههای مولد، زمینه تغییر در شیوههای تدریس، یادگیری، ارزشیابی، تولید محتوای آموزشی و مدیریت مدارس را فراهم کرده است. با وجود ظرفیتهای قابل توجه این فناوری برای شخصیسازی یادگیری و پشتیبانی از تصمیمگیری آموزشی، استفاده شتابزده از آن میتواند پیامدهایی مانند تضعیف عاملیت دانشآموز، وابستگی به فناوری، نقض حریم خصوصی، افزایش شکاف دیجیتال، سوگیری الگوریتمی و کاهش نقش حرفهای معلم را به دنبال داشته باشد. هدف پژوهش حاضر، بررسی ظرفیتها، الزامات و چالشهای بهکارگیری هوش مصنوعی در مدارس و ارائه یک الگوی انسانمحور برای تحقق آموزش هوشمند است. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، اسنادی با رویکرد مرور نظاممند و تحلیل مضمون است. جامعه پژوهش شامل منابع علمی فارسی و انگلیسی، اسناد سیاستی و گزارشهای معتبر مرتبط با هوش مصنوعی، آموزش هوشمند و کاربرد فناوری در مدرسه بود که از میان آنها منابع مرتبط بر اساس نمونهگیری هدفمند انتخاب و تحلیل شدند. دادهها از طریق فرم استخراج شواهد گردآوری و با روش تحلیل مضمون مورد بررسی قرار گرفتند. یافتههای پژوهش نشان داد که مهمترین ظرفیتهای هوش مصنوعی در مدارس شامل شخصیسازی یادگیری، ارائه بازخورد، تحلیل دادههای آموزشی، پشتیبانی از طراحی آموزشی، کمک به ارزشیابی و بهبود تصمیمگیری مدیریتی است. در مقابل، چالشهایی همچون آمادگی ناکافی معلمان، حریم خصوصی و امنیت دادهها، سوگیری، عدالت آموزشی و ضعف سیاستگذاری از موانع مهم محسوب میشوند. بر اساس یافتهها، الگوی « مدرسه هوشمند انسانمحور» پیشنهاد شد که در آن فناوری تابع اهداف تربیتی است و معلم، دانشآموز، اخلاق، داده و حکمرانی آموزشی در مرکز فرایند قرار دارند

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، آموزش هوشمند ، شخصیسازی یادگیری ، تحول آموزشی ، علوم تربیتی