درس پژوهی مبتنی بر مشاهده رفتارهای خاموش؛ راهکاری برای افزایش مشارکت دانش آموزان کم حرف در کلاس

مشارکت کلاسی در بسیاری از موقعیت های آموزشی عمدتا با شاخص های آشکار مانند دست بلند کردن، پاسخ شفاهی و حضور در گفت وگوی جمعی سنجیده می شود؛ در نتیجه دانش آموزان کم حرف ممکن است حتی در صورت توجه، تفکر و درگیری شناختی، کم مشارکت تلقی شوند. هدف پژوهش حاضر تبیین ظرفیت درس پژوهی مبتنی بر مشاهده رفتارهای خاموش برای شناخت دقیق تر الگوهای مشارکت و طراحی راهکارهایی جهت افزایش مشارکت تدریجی و ایمن دانش آموزان کم حرف است. روش پژوهش مروری تحلیلی است و با مرور هدفمند ادبیات درس پژوهی، مشارکت کلاسی، سکوت دانش آموز و تعامل گفت وگویی، مولفه های مشترک استخراج و در قالب یک الگوی اجرایی تلفیق شده اند. یافته های تحلیلی نشان می دهد سکوت را نمی توان به طور یکسان نشانه بی انگیزگی یا ضعف دانست؛ زیرا رفتارهایی مانند تمرکز دیداری، یادداشت برداری، پیگیری تکلیف، پاسخ نوشتاری، تعامل دونفره، مکث پیش از پاسخ و تلاش برای ورود به گفت وگو می توانند صورت های کمتر دیده شده مشارکت باشند. بر این اساس، چرخه ای هفت مرحله ای شامل تعریف مسئله، تعیین شاخص های مشاهده، طراحی درس کم خطر، اجرای درس و مشاهده دانش آموزان کانونی، تحلیل شواهد، بازطراحی راهبردهای مشارکت و اجرای مجدد پیشنهاد می شود. راهبردهایی مانند افزایش زمان انتظار، گفت وگوی دونفره پیش از پاسخ عمومی، امکان پاسخ نوشتاری، سوال های دارای ورودی آسان، انتخاب شیوه مشارکت و بازخورد غیرتهدیدکننده می توانند مسیر گذار از مشارکت خاموش به مشارکت کلامی را تسهیل کنند. نتیجه آن که درس پژوهی زمانی برای دانش آموزان کم حرف اثربخش تر است که مشاهده از «عملکرد معلم» به «نحوه تجربه و پاسخ دانش آموز» منتقل شود و هدف، اجبار به سخن گفتن نباشد؛ بلکه گسترش فرصت های عادلانه و امن برای مشارکت باشد

کلیدواژه ها:

درس پژوهی ، رفتارهای خاموش ، مشارکت کلاسی ، دانش آموزان کم حرف ، مشاهده کلاسی