بررسی تاثیر رسانه های اجتماعی بر فرایند شکل گیری خودپنداره، کیفیت مناسبات میان فردی و انگیزش تحصیلی در نوجوانان

پژوهش کنونی با هدف تبیین نقش و تاثیر رسانه های اجتماعی در فرایند شکل گیری هویت فردی، کیفیت روابط میان فردی و میزان انگیزه تحصیلی در میان نوجوانان طراحی و به اجرا درآمده است. شبکه های اجتماعی به عنوان یکی از مهم ترین دستاوردهای عصر دیجیتال، توامان با فرصت ها و چالش های متعددی برای رشد فردی-اجتماعی نوجوانان همراه هستند. جامعه آماری این پژوهش را کلیه نوجوانان ۱۲ تا ۱۸ ساله ساکن ایران تشکیل می دهند که با کاربرد روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، حجم نمونه ای معادل ۴۲۰ نفر از میان آنان انتخاب گردید. ابزار گردآوری داده ها، پرسشنامه محقق ساخته با روایی و پایایی تاییدشده بود که داده های حاصل از آن با استفاده از روش های آمار توصیفی و استنباطی شامل ضریب همبستگی پیرسون، تحلیل رگرسیون چندمتغیره و تحلیل واریانس مورد واکاوی قرار گرفت. دستاوردهای پژوهش نشان می دهد که به کارگیری هدفمند و آگاهانه شبکه های اجتماعی، رابطه ای مثبت و معنادار با شکل گیری هویتی منسجم، ارتقای کیفیت روابط اجتماعی و افزایش انگیزه تحصیلی دارد. در نقطه مقابل، استفاده افراطی و فاقد هدف از این فضاها با پدیده هایی نظیر بحران هویت، تضعیف پیوندهای خانوادگی و افت عملکرد تحصیلی همراه است. نتایج تحلیل رگرسیون حاکی از آن است که شبکه های اجتماعی بیشترین قدرت تبیین کنندگی را در مولفه هویت فردی دارند و پس از آن، به ترتیب انگیزه تحصیلی و روابط اجتماعی در معرض تاثیرپذیری قرار می گیرند. برآیند این پژوهش بر این نکته تاکید می ورزد که شبکه های اجتماعی به ذات نه مثبت هستند و نه منفی؛ بلکه چگونگی و کیفیت بهره برداری از آن ها، عامل کلیدی در تعیین پیامدهای نهایی به شمار می رود. بر همین اساس، به خانواده ها، نهادهای آموزشی و سیاست گذاران عرصه تعلیم و تربیت توصیه می شود که با تقویت سواد رسانه ای نوجوانان و هدایت ایشان به سوی مصرف هوشمندانه و هدفمند، بسترهای لازم برای بهره مندی از ظرفیت های مثبت این فضاها را فراهم آورند و هم زمان از آسیب های احتمالی آن بکاهند.

کلیدواژه ها:

رسانه های اجتماعی ، خودپنداره ، مناسبات میان فردی ، انگیزش پیشرفت تحصیلی