مطالعه تطبیقی اثرات جنگ های تحمیلی بر آموزش و پرورش دانش آموزان ایران بررسی سه دوره: جنگ اول (ایران و عراق ۱۳۵۹-۱۳۶۷)، جنگ دوم (۱۲ روزه ۱۴۰۴) و جنگ سوم (از اسفند ۱۴۰۴ تا کنون)

جنگ ها و مناقشات مسلحانه یکی از عمیق ترین آسیب ها را بر نظام های آموزشی جوامع درگیر وارد می آورند. ایران در چهار دهه اخیر سه جنگ تحمیلی را تجربه کرده است: جنگ اول با عراق (۱۳۵۹-۱۳۶۷)، جنگ دوم (۱۲ روزه با اسرائیل در خرداد ۱۴۰۴) و جنگ سوم (از اسفند ۱۴۰۴ تا کنون با آمریکا و اسرائیل). این مقاله با رویکرد تطبیقی به بررسی و مقایسه اثرات این سه جنگ بر آموزش و پرورش دانش آموزان ایران می پردازد. یافته ها نشان می دهد که جنگ اول عمدتا از طریق تخریب زیرساخت ها و کاهش منابع، سیستم آموزشی را با کاهش نرخ سواد (از حدود ۱۰۰٪ به ۸۵٪ در عراق به عنوان نمونه مشابه) و افزایش ترک تحصیل مواجه کرد. جنگ دوم دوازده روزه با وجود کوتاه مدت بودن، نشانه های تثبیت ایدئولوژی نظامی در کتب درسی و شهادت بیست و شش دانش آموز و پنج معلم را به همراه داشت. جنگ سوم (فعال) با هدف گذاری هوشمندانه زیرساخت های آموزشی و علمی، حملات مستقیم به بیش از بیست دانشگاه و هزار مدرسه، قطعی گسترده اینترنت و برق، آوارگی دو میلیون نفر، و تروماهای روانی عمیق در میان دانش آموزان همراه بوده است. یافته ها نشان از تشدید و پیچیده تر شدن الگوی آسیب ها در جنگ های اخیر دارد؛ از آسیب فیزیکی صرف در جنگ اول به «کتاب کشی » و «نابودی نظام مند دانایی» در جنگ سوم. مقاله با ارائه پیشنهادات سیاستی تطبیقی و اختصاصی برای هر دوره و دوره بازسازی پساجنگ به پایان می رسد.

کلیدواژه ها:

آموزش در بحران ، جنگ ایران-عراق ، جنگ ایران-اسرائیل-آمریکا ، دانش آموزان ، زیرساخت آموزشی ، تروما ، شهادت دانش آموز ، کتاب کشی