تعالی هستی شناختی معنا در روان شناسی وجودی؛ تبیین الگوی معنا درمانی بر اساس حرکت جوهری با رویکرد تحول در نظام تعلیم و تربیت

معنادرمانی به عنوان یکی از ستون های روان شناسی وجودی، بر نقش «معنا» در سلامت روان و مواجهه با رنج تاکید دارد؛ با این حال، تبیین های موجود اغلب در افق تجربه انسانی و محدودیت های زمانی زیست شناختی باقی مانده و پاسخگوی نیازهای غایی انسان در نظام های تربیتی نیستند. هدف پژوهش حاضر، توسعه افق هستی شناختی معنا و خروج از تبیین های مادی-زمانی، از طریق بازخوانی نظریه فرانکل در پرتو مبانی حکمت متعالیه ملاصدرا با رویکردی تحولی به نظام تعلیم و تربیت است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد تطبیقی و با بهره گیری از روش استنتاج فرارونده، به بررسی مولفه های معنادرمانی (از جمله خودفراروندگی) پرداخته و سپس با استفاده از اصول بنیادی فلسفه صدرایی، این مفاهیم را در ساحت هستی شناسی بازتعریف کرده است. یافته ها نشان می دهد که با کاربست اصل «حرکت جوهری» و «اشتداد وجودی»، معنا از یک سازه ی ذهنی یا پاسخ موقعیتی به رنج، به یک «حقیقت اشتدادی» تبدیل می شود که ریشه در ازلیت (فطرت) داشته و غایت آن در ابدیت (تعالی وجودی) است؛ در این الگو، نظام تعلیم و تربیت به مثابه بستری برای حرکت ازلی-ابدی نفس بازتعریف می شود که در آن، یادگیری نه فقط انباشت اطلاعات، بلکه موتور محرکه ی حرکت جوهری برای عبور از مراتب ماده و رسیدن به تجرد تام است. بر اساس الگوی «تعالی هستی شناختی»، معنا امری فرامادی و پیوسته است که تولد و مرگ تنها نقاط عطفی در سیر تکاملی آن محسوب می شوند؛ این رویکرد، ضمن تقویت مبانی معنادرمانی فرانکل، افق های جدیدی را در روان شناسی سلامت، مشاوره تربیتی و آموزش اثربخش با رویکرد وجودی-توحیدی گشوده و با پیوند زدن اهداف آموزشی به غایات هستی شناختی، تاب آوری انسان را در برابر رنج های بنیادین به شکلی پایدار ارتقا می دهد.

کلیدواژه ها:

معنادرمانی ، حکمت متعالیه ، ملاصدرا ، حرکت جوهری ، اشتداد وجودی ، نظام تعلیم و تربیت ، تعالی هستی شناختی.