بررسی تطبیقی زبان کتاب های درسی دینی و زبان رایج نوجوانان و نقش آن در تضعیف یا تقویت فهم باورهای اعتقادی در مدرسه

پژوهش حاضر با هدف واکاوی تطبیقی نظام زبانی حاکم بر کتاب های دینی و زبان طبیعی و روزمره دانش آموزان، به بررسی نقش این هم خوانی یا ناهم خوانی در تسهیل یا بازدارندگی فهم باورهای اعتقادی در بستر مدرسه می پردازد. دغدغه محوری این مطالعه، ناتوانی سازوکارهای زبانی رایج در متون درسی برای پیوند خوردن با افق ادراکی و تحولات شناختی نسل نوجوان است. در این راستا، طرحی ترکیبی (آمیخته) با بهره گیری از ظرفیت های تحلیل محتوای کیفی و پیمایش کمی به اجرا درآمد و داده های آن از جامعه دانش آموزی سراسر کشور و از طریق تحلیل زبان شناختی متون، پرسشنامه های هدفمند و گفت وگوهای نیمه ساختاریافته گردآوری شد. نتایج به دست آمده آشکار ساخت که مولفه هایی نظیر دشواری واژگانی (غلبه مفاهیم انتزاعی)، ساختار نحوی پیچیده و لحن غالبا تجویزی متون، فاصله ای ژرف با زبان خودجوش و زیسته نوجوانان ایجاد کرده است. این شکاف زبانی، به جای فهم عمیق و درونی سازی باورها، به یادسپاری طوطی وار و شکننده دامن زده است. تحلیل همبستگی ها، رابطه معناداری میان سطح خوانایی ضعیف متون و کاهش نهادینه شدن مفاهیم اعتقادی را تایید می کند. با تکیه بر چارچوب های نظری رشد شناختی (پیاژه) و مفهومی منطقه مجاور رشد (ویگوتسکی)، استدلال نهایی پژوهش آن است که فقدان تطابق میان ظرف زبانی محتوا و زیست جهان مخاطب، به پیدایش نوعی دوانگاری میان «دین مدرسه» و «زندگی دانش آموز» منجر می شود. یافته ها در قالب رهنمودهایی عملیاتی همچون «ضرورت بازنگری پارادایمیک در نگارش کتب دینی»، «بازآفرینی مفاهیم عمیق در بسته بندی زبانی ساده و روزآمد» و «تجهیز معلمان به راهبردهای میانجی گری زبانی» صورتبندی شده است تا زمینه برای تبدیل زبان دین به عنصری معنابخش در تجربه زیسته نوجوان فراهم آید.

کلیدواژه ها:

فاصله زبانی ، تربیت دینی در مدرسه ، خوانایی متون درسی ، فهم پذیری باورهای اعتقادی ،