تاثیر منفی همسالان پرتوقع بر خودپنداره تحصیلی

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر منفی همسالان پرتوقع بر خودپنداره تحصیلی دانشآموزان انجام شده است. خودپنداره تحصیلی به عنوان یکی از مهمترین سازههای روانشناختی تاثیرگذار بر عملکرد تحصیلی، تحت تاثیر عوامل فردی و اجتماعی متعددی قرار دارد. در میان این عوامل، همسالان به عنوان یکی از مهمترین منابع شکلدهی به خودپنداره تحصیلی، نقش دوگانهای ایفا میکنند. از یک سو، همسالان میتوانند با ارائه حمایت عاطفی و الگوسازی مثبت، به ارتقای خودپنداره تحصیلی کمک کنند. از سوی دیگر، همسالانی که انتظارات تحصیلی بالایی از یکدیگر دارند، میتوانند از طریق مکانیسمهای مختلفی مانند مقایسه اجتماعی، فشار همسالان و ایجاد استانداردهای دشوار، به کاهش خودپنداره تحصیلی دانشآموزان منجر شوند. مقاله حاضر با رویکردی توصیفی تحلیلی و با مرور نظاممند منابع علمی داخلی و خارجی، به بررسی ابعاد نظری و یافتههای تجربی درباره تاثیر منفی همسالان پرتوقع بر خودپنداره تحصیلی پرداخته است. در این نوشتار، ابتدا مفاهیم خودپنداره تحصیلی و همسالان پرتوقع تبیین شده، سپس چارچوبهای نظری مرتبط از جمله نظریه مقایسه اجتماعی، اثر ماهی بزرگ در حوضچه کوچک و نظریه محرومیت نسبی مرور گردیده است. یافتههای پژوهشهای متعدد نشان میدهد که حضور همسالان پرتوقع در کلاس درس، از طریق ایجاد استانداردهای دشوار، افزایش رقابت و شکلگیری مقایسههای اجتماعی نامطلوب، میتواند به کاهش خودپنداره تحصیلی دانشآموزان منجر شود. این تاثیر منفی به ویژه در میان دانشآموزانی که خودپنداره تحصیلی شکنندهتری دارند، شدیدتر است. همچنین، عواملی مانند حمایت معلمان، کیفیت روابط دوستانه و مهارتهای تنظیم هیجان میتوانند شدت این تاثیر منفی را تعدیل کنند. در پایان، راهکارهای عملی برای معلمان، مشاوران مدارس و دستاندرکاران نظام آموزشی به منظور کاهش تاثیر منفی همسالان پرتوقع بر خودپنداره تحصیلی دانشآموزان ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

خودپنداره تحصیلی ، همسالان پرتوقع ، مقایسه اجتماعی ، اثر ماهی بزرگ در حوضچه کوچک ، فشار همسالان ، عملکرد تحصیلی