هوش مصنوعی و تحول در فرآیندهای شناختی دانشجویان: مروری بر نقش آن در تفکر انتقادی و خلاقیت

گسترش روزافزون فناوری های هوش مصنوعی و ورود ابزارهای مبتنی بر آن به محیط های آموزشی، تحولات قابل توجهی در فرایند یادگیری و فعالیت های شناختی دانشجویان ایجاد کرده است. استفاده از سامانه های هوش مصنوعی مولد، از جمله ابزارهای تولید و پردازش متن، می تواند دسترسی دانشجویان به اطلاعات، ایده ها و منابع آموزشی را تسهیل کرده و فرصت های جدیدی برای یادگیری و تولید محتوا فراهم سازد. با این حال، گسترش استفاده از این فناوری ها پرسش هایی را درباره پیامدهای آن بر فرایندهای شناختی سطح بالاتر، به ویژه تفکر انتقادی و خلاقیت، مطرح کرده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش هوش مصنوعی در تحول فرایندهای شناختی دانشجویان و با تمرکز بر تفکر انتقادی و خلاقیت، به شیوه مروری انجام شده است. در این مطالعه، پژوهش های مرتبط با کاربرد هوش مصنوعی در آموزش عالی و پیامدهای شناختی آن مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته اند. یافته های مطالعات مرورشده نشان می دهد که استفاده هدفمند از هوش مصنوعی می تواند با فراهم کردن دسترسی سریع به اطلاعات، ارائه دیدگاه های متنوع، تسهیل ایده پردازی، دریافت بازخورد و حمایت از فرایند حل مسئله، زمینه تقویت برخی ابعاد تفکر انتقادی و خلاقیت دانشجویان را فراهم کند. در مقابل، وابستگی بیش از حد به پاسخ های آماده، کاهش مشارکت فعال ذهنی، پذیرش غیرانتقادی اطلاعات تولیدشده توسط هوش مصنوعی و کاهش انگیزه برای جست وجو و تولید مستقل ایده ها می تواند فرایندهای شناختی دانشجویان را تضعیف کند. بنابراین، به نظر می رسد پیامدهای شناختی هوش مصنوعی بیش از آنکه صرفا به استفاده یا عدم استفاده از این فناوری وابسته باشد، به چگونگی، میزان و هدف استفاده از آن در فرایند یادگیری بستگی دارد. بر این اساس، آموزش سواد هوش مصنوعی، ارزیابی اعتبار اطلاعات، تقویت مهارت های تحلیل و استدلال و طراحی فعالیت های آموزشی مبتنی بر مشارکت فعال دانشجو می تواند به استفاده سازنده از هوش مصنوعی در جهت ارتقای تفکر انتقادی و خلاقیت کمک کند. در مجموع، هوش مصنوعی می تواند هم به عنوان ابزاری برای تقویت فرایندهای شناختی و هم به عنوان عاملی بالقوه برای کاهش استقلال فکری دانشجویان عمل کند و نقش آن به نحوه ادغام آگاهانه و آموزشی این فناوری در محیط دانشگاه وابسته است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، هوش مصنوعی مولد ، فرایندهای شناختی ، تفکر انتقادی ، خلاقیت ، دانشجویان ، آموزش عالی.