سواد رسانه ای دانش آموزان در عصر شبکه های اجتماعی و نقش معلم در تربیت رسانه ای

گسترش شبکه های اجتماعی، تلفن های هوشمند و دسترسی سریع به انواع پیام های متنی، تصویری و ویدئویی، محیط زندگی و یادگیری دانش آموزان را دستخوش تغییر کرده است. دانش آموز امروز تنها دریافت کننده پیام رسانه ای نیست؛ بلکه در بسیاری از موارد، تولیدکننده، بازنشرکننده و مفسر محتوا نیز محسوب می شود. چنین شرایطی، مدرسه را با مسئله ای فراتر از آموزش مهارت های پایه مواجه کرده و ضرورت توجه به سواد رسانه ای و تربیت رسانه ای را افزایش داده است. مسئله اصلی این پژوهش آن است که دانش آموزان چگونه می توانند در برابر حجم گسترده اطلاعات، اخبار نادرست، تبلیغات پنهان، محتوای هیجانی، مقایسه های اجتماعی و فشارهای ناشی از شبکه های اجتماعی، انتخابی آگاهانه و مسئولانه داشته باشند و معلم در این فرایند چه نقشی ایفا می کند. پژوهش حاضر با هدف تبیین ابعاد سواد رسانه ای دانش آموزان و بررسی نقش معلم در تقویت توانایی دسترسی، تحلیل، ارزیابی، تولید و استفاده اخلاقی از پیام های رسانه ای انجام شده است. روش پژوهش، توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسناد، منابع علمی، گزارش های معتبر و تحلیل ادبیات پژوهش در حوزه سواد رسانه ای، آموزش و فناوری است. یافته ها نشان می دهد سواد رسانه ای را نمی توان به آشنایی فنی با تلفن همراه یا شبکه های اجتماعی محدود کرد؛ بلکه این مفهوم مجموعه ای از مهارت های شناختی، انتقادی، ارتباطی، اخلاقی و اجتماعی را دربرمی گیرد. نقش معلم نیز از انتقال دهنده اطلاعات به تسهیلگر یادگیری، الگوی رفتار رسانه ای، طراح موقعیت های مسئله محور و راهنمای ارزیابی اطلاعات تغییر می کند. آموزش تشخیص منبع، مقایسه اخبار، تحلیل تصویر و ویدئو، شناسایی تبلیغات، رعایت حریم خصوصی، گفت وگوی اخلاقی در فضای مجازی و تولید محتوای مسئولانه می تواند زمینه شکل گیری دانش آموزانی آگاه تر و مسئول تر را فراهم کند. پژوهش بر ضرورت گنجاندن آموزش سواد رسانه ای در فعالیت های روزمره مدرسه و تقویت شایستگی رسانه ای معلمان تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

سواد رسانه ای ، دانش آموزان ، شبکه های اجتماعی ، تربیت رسانه ای ، معلم ، تفکر انتقادی ، آموزش رسانه ای ، سواد اطلاعاتی