بررسی نقش خلاقیت، کنجکاوی، انعطاف پذیری شناختی و حل مسئله در رشد همه جانبه دانش آموزان

رشد همه جانبه دانش آموزان مفهومی فراتر از افزایش دانش موضوعی و کسب نمره های بالاتر است و مجموعه ای از توانایی های شناختی، هیجانی، اجتماعی، انگیزشی و رفتاری را در بر می گیرد که فرد را برای یادگیری مستمر، سازگاری با موقعیت های تازه و مواجهه موثر با مسائل زندگی آماده می سازند. در این میان، خلاقیت، کنجکاوی، انعطاف پذیری شناختی و مهارت حل مسئله از جمله ظرفیت هایی هستند که می توانند نقش پیونددهنده ای میان یادگیری مدرسه ای و رشد فردی و اجتماعی دانش آموز ایفا کنند. هدف مقاله حاضر، بررسی تحلیلی نقش و روابط متقابل این چهار سازه در فرایند رشد همه جانبه دانش آموزان و تبیین دلالت های تربیتی آن ها برای محیط مدرسه است. مرور مطالعات نشان می دهد کنجکاوی می تواند زمینه آغاز فرایند جست وجوی فعال و پرسشگری را فراهم سازد، خلاقیت امکان تولید ایده ها و پاسخ های متنوع را افزایش دهد، انعطاف پذیری شناختی دانش آموز را در تغییر دیدگاه و راهبرد هنگام ناکارآمدی پاسخ اولیه یاری کند و مهارت حل مسئله این ظرفیت ها را در قالب فرایندی هدفمند برای تحلیل موقعیت، انتخاب راه حل و ارزیابی پیامدها سازمان دهد. شواهد بررسی شده همچنین نشان می دهند محیط های آموزشی فعال، پروژه محور، اکتشافی، بازی محور، خودتنظیمی محور و گفت وگومحور ظرفیت مناسبی برای تقویت این توانایی ها دارند. در مجموع، نمی توان رشد همه جانبه دانش آموز را صرفا پیامد انتقال دانش دانست؛ بلکه کیفیت تجربه یادگیری، میزان آزادی برای سوال کردن، امکان آزمون ایده ها، تحمل خطا و فرصت مواجهه با مسائل چندراه حلی اهمیت تعیین کننده ای پیدا می کند. بر این اساس، توجه تلفیقی به خلاقیت، کنجکاوی، انعطاف پذیری شناختی و حل مسئله می تواند چارچوبی برای بازاندیشی در برنامه درسی، روش تدریس، ارزشیابی و نقش معلم فراهم آورد و مدرسه را از محیطی صرفا انتقال دهنده اطلاعات به بستری برای پرورش یادگیرندگانی فعال، سازگار، جست وجوگر و توانمند در مواجهه با موقعیت های پیچیده تبدیل کند.

کلیدواژه ها:

خلاقیت ، کنجکاوی ، انعطاف پذیری ، حل مسئله ، رشد همه جانبه