چگونه توانستم مشکل عدم مشارکت دانش آموزان کلاس نهم را در نماز جماعت مدرسه حل کنم؟

نماز جماعت مدرسه یکی از مهم ترین فعالیت های تربیتی و پرورشی است که علاوه بر تقویت روحیه معنوی و دینی دانش آموزان، می تواند زمینه ساز شکل گیری احساس مسئولیت، مشارکت اجتماعی، همدلی و تعلق به مدرسه باشد. با این حال، در آغاز سال تحصیلی، به عنوان مربی پرورشی دبیرستان دخترانه عصمت شهرستان گلوگاه در استان مازندران، با مسئله کم رغبتی و مشارکت اندک دانش آموزان پایه نهم در نماز جماعت مواجه شدم. کلاس مورد بررسی شامل ۲۲ دانش آموز بود و در بررسی اولیه مشاهده کردم که تنها تعداد محدودی از دانش آموزان با رغبت در نماز جماعت شرکت می کردند. برخی از دانش آموزان در زنگ نماز در نمازخانه حاضر می شدند، اما علاقه ای به برگزاری نماز نشان نمی دادند و گاهی حضور آنان بیشتر جنبه اجباری داشت. این وضعیت نشان می داد که صرف اختصاص دادن زنگ نماز یا فراهم کردن فضای نمازخانه، به تنهایی برای ایجاد انگیزه و مشارکت واقعی دانش آموزان کافی نیست.برای شناسایی علل مسئله، از مشاهده مستقیم، گفت وگوهای فردی و گروهی با دانش آموزان، بررسی میزان حضور آنان و دریافت دیدگاه های همکاران استفاده کردم. نتایج نشان داد عواملی مانند یکنواخت بودن برنامه های نماز، کمبود جذابیت محیط نمازخانه، احساس اجباری بودن حضور، آگاهی ناکافی برخی دانش آموزان از فلسفه و آثار نماز و نیاز آنان به فعالیت های متنوع و متناسب با روحیات نوجوانی در کاهش مشارکت موثر بوده است. بر همین اساس، مجموعه ای از راهکارهای عملی و انگیزشی شامل تزیین و زیباسازی نمازخانه، برگزاری جشن نماز در ابتدای سال تحصیلی، پذیرایی با شکلات و شیرینی، حضور امام جماعت و مبلغ طرح «امین»، آموزش صحیح و کاربردی نماز، برگزاری مسابقات فرهنگی و اهدای جوایز، ایجاد فضای صمیمی و غیرتحمیلی و حضور فعال و مستمر مربی پرورشی در نماز جماعت اجرا شد.در جریان اجرای این راهکارها، میزان مشارکت دانش آموزان به صورت مستمر مشاهده و ثبت شد و تغییرات رفتاری، نگرشی و میزان حضور آنان مورد بررسی قرار گرفت. نتایج شواهد شماره دو نشان داد که مشارکت دانش آموزان نسبت به وضعیت اولیه افزایش یافته، حضور آنان در نمازخانه با رغبت بیشتری همراه شده و نگرش آنان نسبت به نماز جماعت و فضای نمازخانه مثبت تر شده است. این تجربه نشان داد که برای افزایش مشارکت دانش آموزان دوره متوسطه اول، به ویژه پایه نهم، باید از روش های جذاب، مشارکت محور، عاطفی و متناسب با ویژگی های سنی آنان استفاده کرد و نماز را از یک فعالیت صرفا تکلیفی به تجربه ای دلپذیر و معنادار تبدیل نمود.

کلیدواژه ها:

تربیت دینی ، نماز جماعت ، مشارکت دینی ، انگیزش ، مربی پرورشی ، اقدام پژوهی