بررسی رابطه هویت یادگیرنده، خودراهبری، یادگیری شخصی سازی شده و کیفیت تجربه یادگیری

تحولات معاصر در حوزه آموزش، به ویژه حرکت از الگوهای انتقال محور به رویکردهای یادگیرنده محور، موجب شده است که کیفیت یادگیری دیگر صرفا بر اساس میزان انتقال محتوا یا نتایج آزمون های تحصیلی سنجیده نشود، بلکه ویژگی های روان شناختی یادگیرنده، میزان عاملیت او در فرایند یادگیری، انطباق تجربه آموزشی با تفاوت های فردی و کیفیت ادراک شده از محیط یادگیری نیز به عنوان مولفه های اساسی مورد توجه قرار گیرند. در این میان، هویت یادگیرنده، خودراهبری در یادگیری، یادگیری شخصی سازی شده و کیفیت تجربه یادگیری چهار سازه به هم پیوسته اند که می توانند چارچوبی منسجم برای تبیین چگونگی شکل گیری یادگیری عمیق، پایدار و معنادار فراهم آورند. هویت یادگیرنده بیانگر نحوه ادراک فرد از خود به عنوان کسی است که قادر، مایل و شایسته یادگیری است و این ادراک می تواند بر میزان مسئولیت پذیری، مشارکت و استمرار او در فعالیت های آموزشی اثر بگذارد. خودراهبری، نمود رفتاری و فراشناختی این عاملیت است و به توانایی یادگیرنده در تشخیص نیازهای یادگیری، تعیین هدف، انتخاب منابع و راهبردها، نظارت بر پیشرفت و ارزیابی نتایج اشاره دارد. از سوی دیگر، یادگیری شخصی سازی شده با تنظیم محتوا، سرعت، مسیر، سطح دشواری و شیوه تعامل متناسب با ویژگی ها و نیازهای فردی، محیطی فراهم می کند که در آن امکان انتخاب و مالکیت یادگیری افزایش می یابد. کیفیت تجربه یادگیری نیز حاصل ادراک کلی یادگیرنده از معناداری محتوا، انعطاف پذیری، دسترسی به منابع، کیفیت روابط آموزشی، بازخورد و میزان مشارکت فعال او در فرایند یاددهی یادگیری است. مقاله حاضر با رویکردی مروری و تحلیلی، پیوندهای نظری و کاربردی میان این چهار سازه را بررسی می کند. تحلیل مباحث نشان می دهد که رابطه میان متغیرها خطی و یک سویه نیست؛ هویت یادگیرنده مثبت می تواند خودراهبری را تقویت کند، خودراهبری امکان بهره گیری اثربخش تر از فرصت های شخصی سازی شده را افزایش دهد و شخصی سازی مناسب نیز با ایجاد تجربه های موفق، احساس شایستگی و کنترل، کیفیت تجربه یادگیری و هویت فرد به عنوان یادگیرنده را بازسازی کند. بر این اساس، ارتقای کیفیت یادگیری مستلزم طراحی محیط های آموزشی است که همزمان به هویت، عاملیت، تفاوت های فردی و کیفیت تجربه زیسته یادگیرنده توجه داشته باشند.

کلیدواژه ها:

هویت یادگیرنده ، خودراهبری ، یادگیری شخصی سازی شده ، کیفیت تجربه یادگیری ، عاملیت یادگیرنده