بررسی رابطه هویت دیجیتال، اخلاق سایبری، سواد رسانه ای و پیشگیری از آسیب های اجتماعی دانش آموزان

گسترش شتابان فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی و نفوذ روزافزون اینترنت، شبکه های اجتماعی، رسانه های دیجیتال و ابزارهای هوشمند در زندگی روزمره، زمینه ساز شکل گیری محیطی نوین برای ارتباط، یادگیری، تعامل اجتماعی و شکل دهی به نگرش ها و رفتارهای انسان شده است. در این میان، دانش آموزان به عنوان یکی از مهم ترین گروه های استفاده کننده از فناوری های دیجیتال، بیش از گذشته در معرض فرصت ها و تهدیدهای فضای مجازی قرار گرفته اند. فضای دیجیتال از یک سو امکان دسترسی سریع به منابع علمی، برقراری ارتباط با دیگران، مشارکت اجتماعی، تولید محتوا و توسعه مهارت های فردی و اجتماعی را فراهم می کند و از سوی دیگر، در صورت نبود آگاهی و مهارت کافی، می تواند زمینه ساز بروز آسیب هایی همچون قلدری سایبری، نقض حریم خصوصی، فریب و کلاهبرداری اینترنتی، انتشار اطلاعات نادرست، وابستگی افراطی به شبکه های اجتماعی، مواجهه با محتوای نامناسب، انزوای اجتماعی و برخی رفتارهای پرخطر شود. از این رو، توجه به کیفیت حضور دانش آموزان در فضای دیجیتال و بررسی عوامل موثر بر استفاده ایمن، مسئولانه و اخلاقی آنان از فناوری، به یکی از ضرورت های مهم نظام های آموزشی معاصر تبدیل شده است. دوران دانش آموزی، به ویژه دوره نوجوانی، مرحله ای حساس در شکل گیری شخصیت، ارزش ها، نگرش ها، روابط اجتماعی و احساس هویت فرد است. نوجوان در این دوره تلاش می کند تصویری نسبتا منسجم از «خود» ایجاد کند و جایگاه خود را در میان خانواده، دوستان، مدرسه و جامعه بشناسد. در گذشته، شکل گیری هویت عمدتا در محیط های واقعی و در تعامل مستقیم با خانواده، مدرسه و گروه همسالان صورت می گرفت؛ اما امروزه فضای مجازی نیز به یکی از مهم ترین محیط های شکل دهنده هویت تبدیل شده است. در این پژوهش که به شیوه مروری و با مطالعه کتابخانه ای و مراجعه به مقاله ها و تحقیق های چاپ شده و مطالب دیجیتالی گرد آوری شده است و سعی بر آن شده که به بررسی رابطه هویت دیجیتال، اخلاق سایبری، سواد رسانه ای و پیشگیری از آسیب های اجتماعی دانش آموزان پرداخته شود. نتایج به دست آمده حاکی از آن است که هویت دیجیتال، اخلاق سایبری و سواد رسانه ای از عوامل مهم در توانمندسازی دانش آموزان برای حضور آگاهانه، مسئولانه و ایمن در فضای مجازی هستند و تقویت هم زمان آنها می تواند نقش موثری در پیشگیری از آسیب های اجتماعی و ارتقای سلامت اجتماعی دانش آموزان داشته باشد. بر این اساس، همکاری خانواده و مدرسه در آموزش و نهادینه سازی این مهارت ها، زمینه ساز شکل گیری شهروندانی آگاه، مسئول و اخلاق مدار در جامعه دیجیتال خواهد بود.

کلیدواژه ها:

هویت دیجیتال ، اخلاق سایبری ، سواد رسانه ای ، آسیب اجتماعی ، دانش آموزان