چالش های تصحیح متون بر اساس نسخه منحصر

تصحیح متون بر اساس نسخه ی منحصر، یعنی متنی که تنها از طریق یک نسخه ی خطی شناخته شده در دسترس پژوهشگران قرار دارد، از دشوارترین شاخه های علم نسخه شناسی و متن پژوهی به شمار می رود. در این پژوهش با رویکردی توصیفی-پیمایشی و با استفاده از پرسشنامه ی محقق ساخته، به بررسی چالش های عمده ای پرداخته شده است که مصححان و متن پژوهان ایرانی در مواجهه با نسخه های منحصر با آن روبه رو هستند. جامعه ی آماری پژوهش شامل ۸۵ نفر از مصححان، استادان دانشگاه و پژوهشگران فعال در حوزه ی تصحیح متون فارسی و عربی است که به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. روایی پرسشنامه از طریق روایی صوری و محتوایی با نظر استادان صاحبنظر تایید شد و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ (۰/۹۲) محاسبه گردید. یافته های پژوهش که با استفاده از آزمون های کولموگروف-اسمیرنوف و تی تک نمونه ای در سطح معناداری ۰/۰۵ تحلیل شد، نشان می دهد که مهم ترین چالش ها در تصحیح متون بر اساس نسخه ی منحصر به ترتیب عبارت اند از: ابهام های زبانی و واژگانی، فقدان امکان مقابله با نسخه های بدیل، مشکلات خوانش و رمزگشایی خط، قدمت و اصالت نسخه، و تصمیم گیری های ذوقی مصحح. نتایج آزمون تی تک نمونه ای نشان داد که تمامی ابعاد مورد بررسی در سطح معناداری ۰/۰۰۱ بالاتر از میانگین نظری (۳) قرار دارند. این پژوهش می تواند راهنمایی عملی برای مصححان جوان و الگویی روش شناختی برای پژوهش های آتی باشد.واژگان کلیدی: تصحیح متون، نسخه ی منحصر، نسخه شناسی، متن پژوهی، مصحح، پرسشنامه، آزمون تی.