مزایای مدارس چندپایه: ظرفیتی برای ارتقای یادگیری، عدالت آموزشی و پایداری اجتماعی

مدارس چندپایه در نظام های آموزشی غالبا به عنوان یک تدبیر اضطراری و واکنشی به محدودیت های فیزیکی و انسانی نگریسته می شوند. با این حال، شواهد پداگوژیک نشان می دهد که این مدارس واجد پتانسیل های منحصربه فردی هستند که در صورت بازتعریف، می توانند کیفیت یادگیری را ارتقا دهند. پژوهش حاضر با هدف تبیین جامع مزایای مدارس چندپایه و واکاوی نقش آن ها در ارتقای شاخص های یادگیری، تحقق عدالت آموزشی و تضمین پایداری اجتماعی جوامع محلی انجام شده است. این پژوهش با رویکرد کیفی و به روش توصیفی-تحلیلی (مرور نظام مند) انجام گردید. جهت گردآوری داده ها، متون علمی و یافته های پژوهشی مرتبط در بازه زمانی ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۵ مورد بررسی قرار گرفتند. تحلیل داده ها با بهره گیری از مدل مفهومی چهاربعدی (آموزشی، تربیتی، اجتماعی و ساختاری) انجام شد تا سنتزی دقیق از مزایای این الگوی آموزشی استخراج گردد. یافته های پژوهش نشان داد که مدارس چندپایه در چهار محور کلیدی دارای مزیت استراتژیک هستند: ۱- بعد آموزشی: تقویت یادگیری مشارکتی و تثبیت مفاهیم از طریق مکانیزم «آموزش همسالان»؛ ۲- بعد تربیتی: توسعه مهارت های فراشناختی، خودتنظیمی و استقلال یادگیرنده به دلیل ساختار غیرمتمرکز کلاس؛ ۳- بعد اجتماعی: حفظ حیات و هویت جوامع بومی و جلوگیری از مهاجرت های ناخواسته با ایفای نقش به عنوان کانون فرهنگی روستا؛ و ۴- بعد ساختاری: تحقق عدالت فضایی و پوشش تحصیلی فراگیر در مناطق صعب عبور و کم جمعیت. نتایج پژوهش حاکی از آن است که مدارس چندپایه نه یک «محرومیت ساختاری»، بلکه یک «فرصت پداگوژیک» برای گذار از آموزش حافظه محور به سمت آموزش مهارت محور هستند. پیشنهاد می شود سیاست گذاران با تغییر پارادایم از نگاه «کمبودمحور» به نگاه «فرصت محور»، از طریق بومی سازی برنامه های درسی تلفیقی و توانمندسازی تخصصی معلمان، ظرفیت های نهفته در این الگو را برای ارتقای عدالت و کیفیت در نظام آموزشی فعال نمایند.کلیدواژه ها: مدارس چندپایه، آموزش همسالان، عدالت آموزشی، پایداری اجتماعی، خودتنظیمی