تحلیل مقایسه ای سه رویکرد آموزشی (حضوری، آنلاین و ترکیبی) از منظر یادگیری و بهره وری

تحول شتابان فناوری های اطلاعات و ارتباطات در دو دهه ی اخیر، ساختار نظام های آموزش عالی را در سراسر جهان دگرگون ساخته است. همه گیری کووید-۱۹ در سال ۲۰۲۰ این روند را به طور چشمگیری تسریع کرد و موسسات آموزشی را ناگزیر به بازنگری در الگوهای سنتی یاددهی-یادگیری نمود. پژوهش حاضر با هدف تحلیل مقایسه ای سه رویکرد اصلی آموزشی شامل آموزش حضوری، آموزش کاملا آنلاین و آموزش ترکیبی، بر دو محور بنیادین اثربخشی یادگیری و بهره وری انجام شده است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی و ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه ای استاندارد است که ادراک دانشجویان را در ابعاد گوناگونی همچون درگیری شناختی، ماندگاری یادگیری، توسعه ی مهارت، صرفه جویی زمانی و بهره وری ادراک شده می سنجد. این پرسشنامه بر اساس ابزارهای معتبر پیشین از جمله آثار میزز و همکاران (۲۰۱۰)، برنارد و همکاران (۲۰۰۴) و گریسون و ون (۲۰۰۸) طراحی و برای بستر آموزش عالی ایران بومی سازی شده است. داده ها با استفاده از آزمون کولموگروف-اسمیرنوف برای بررسی توزیع نرمال و سپس آزمون تی تک نمونه ای برای مقایسه ی میانگین نمرات هر رویکرد با نقطه ی میانی مقیاس تحلیل شدند. یافته ها نشان می دهد که مدل یادگیری ترکیبی در هر دو بعد اثربخشی یادگیری و بهره وری بالاترین امتیاز را کسب کرده و پس از آن آموزش حضوری و در نهایت آموزش کاملا آنلاین قرار گرفته اند. پژوهش نتیجه می گیرد که آموزش آنلاین اگرچه انعطاف و مقیاس پذیری بالایی دارد، اما رویکرد ترکیبی تعادل بهینه ای میان انعطاف پذیری و مزایای اجتماعی-آموزشی آموزش حضوری برقرار می سازد. پیامدهای پژوهش برای طراحی برنامه ی درسی، توانمندسازی اعضای هیئت علمی و سیاست گذاری آموزشی در دانشگاه های ایران مورد بحث قرار گرفته است. واژگان کلیدی: یادگیری ترکیبی، یادگیری آنلاین، آموزش حضوری، اثربخشی یادگیری، بهره وری، آموزش عالی، تحلیل مقایسه ای