از سخنرانی تا گفت وگو: الگوی تدریس مشارکتی با دستیار هوش مصنوعی در کلاس درس

گسترش روزافزون فناوری های هوش مصنوعی در سال های اخیر، فصل تازه ای را در نظریه و عمل تدریس و یادگیری گشوده است. رویکردهای سنتی معلم محور، به ویژه روش سخنرانی، به دلیل ناتوانی در ایجاد یادگیری معنادار، پردازش عمیق اطلاعات و مشارکت فعال فراگیران، بارها مورد نقد قرار گرفته اند. در مقابل، الگوهای تدریس گفت وگومحور و مشارکتی که ریشه در سنت سازنده گرایی و سازنده گرایی اجتماعی ویگوتسکی و برونر دارند، بر تعامل، مذاکره معنایی و ساخت مشترک دانش تاکید می ورزند. پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتبارسنجی الگوی تدریس مشارکتی با بهره گیری از دستیار هوش مصنوعی به عنوان عامل میانجی در گفت وگوی کلاسی انجام شد. این تحقیق از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی-پیمایشی است. جامعه آماری شامل کلیه دبیران و دانش آموزان دوره دوم متوسطه شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ بود که با استفاده از نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، ۳۲۰ نفر انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها، پرسشنامه محقق ساخته ای بود که روایی صوری و محتوایی آن توسط متخصصان فناوری آموزشی و سنجش و اندازه گیری تایید و پایایی آن از طریق ضریب آلفای کرونباخ (α = ۰/۹۴) و پایایی ترکیبی (CR = ۰/۹۳) برآورد شد. آزمون کولموگروف-اسمیرنوف نشان داد توزیع داده ها نرمال نیست؛ ازاین رو از آزمون ناپارامتری ویلکاکسون تک نمونه ای برای مقایسه میانگین با میانه نظری (۳) استفاده شد. یافته ها نشان داد تمامی ابعاد الگوی پیشنهادی شامل درگیری شناختی، گفت وگوی تعاملی، بازخورد شخصی سازی شده، یادگیری مشارکتی، تفکر انتقادی و انگیزش تحصیلی، به طور معناداری بالاتر از میانه نظری ارزیابی شده اند (p < ۰/۰۰۱). نتایج بیانگر آن است که الگوی تدریس مشارکتی با دستیار هوش مصنوعی از ظرفیت بالایی برای تبدیل کلاس درس از سخنرانی یک سویه به گفت وگوی چندصدایی برخوردار است. در پایان، پیامدهای پژوهش برای طراحی برنامه درسی، تربیت معلم و سیاست گذاری آموزشی در نظام تعلیم و تربیت ایران مورد بحث قرار گرفت.

کلیدواژه ها:

واژگان کلیدی: تدریس مشارکتی ، دستیار هوش مصنوعی ، گفت وگوی کلاسی ، سازنده گرایی ، فناوری آموزشی ، آزمون ویلکاکسون تک نمونه ای