از حفظ کردن تا اندیشیدن تحول نقش مدرسه در قرن بیست ویکم

تحول نظام های آموزشی از الگوهای مبتنی بر حفظ کردن به سمت پرورش تفکر سطح بالا، یکی از مهم ترین چالش های پیش روی نظام های تربیتی در قرن بیست ویکم به شمار می رود. پژوهش حاضر با هدف بررسی تحول نقش مدرسه در پرورش مهارت های چهارگانه قرن بیست ویکم—یعنی تفکر انتقادی، خلاقیت، همکاری و ارتباطات—در میان دانش آموزان ایرانی انجام شده است. این مطالعه با روش کمی و رویکرد توصیفی پیمایشی، داده های خود را از طریق پرسشنامه ای محقق ساخته با مقیاس لیکرت پنج درجه ای گردآوری کرد. روایی صوری و محتوایی ابزار با نظر خبرگان علوم تربیتی تایید شد و پایایی آن با محاسبه ضریب آلفای کرونباخ (α = ۰/۹۱) مورد تایید قرار گرفت. نمونه آماری شامل ۳۲۰ نفر از معلمان شاغل در مدارس ابتدایی و متوسطه بود که به شیوه نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. آزمون کولموگروف–اسمیرنوف نشان داد که توزیع داده ها نرمال است و بدین ترتیب استفاده از آزمون های پارامتریک مجاز بود. برای تحلیل دیدگاه معلمان درباره تحول نقش تربیتی مدرسه از آزمون تی تک نمونه ای استفاده شد. یافته ها حاکی از شکاف معنادار آماری میان حمایت نظری معلمان از تفکر سطح بالا و واقعیت های گزارش شده از کلاس درس است. اگرچه معلمان به ضرورت گذار از آموزش حفظ محور اذعان دارند، اما محدودیت های ساختاری، فشارهای ارزشیابی های استاندارد، محوریت کتاب درسی و ناکافی بودن آموزش های ضمن خدمت همچنان الگوهای تدریس سنتی را بازتولید می کند. پژوهش حاضر نتیجه می گیرد که تحول معنادار در نقش مدرسه، مستلزم اصلاحات نظام مند و هم زمان در تربیت معلم، طراحی برنامه درسی، فرهنگ ارزشیابی و سیاست گذاری آموزشی است. بحث حاصل از این یافته ها در پرتو ادبیات بین المللی درباره شایستگی های قرن بیست ویکم صورت گرفته و توصیه هایی مبتنی بر شواهد برای همسویی هرچه بیشتر مدارس ایران با الزامات تربیتی این قرن ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

واژگان کلیدی: مهارت های قرن بیست ویکم ، تفکر انتقادی ، حفظ کردن ، تحول آموزشی ، تفکر سطح بالا ، اصلاح برنامه درسی ، آموزش و پرورش ایران ، چهار مهارت ۴C