نظریه زیست پذیری پایدار: بنیان های مفهومی، فلسفی و روش شناختی یک چارچوب نظری برای علوم پایداری

بحران های هم زمان تغییر اقلیم، کاهش تنوع زیستی، تخریب اکوسیستم ها، افزایش نابرابری های اجتماعی و ناکارآمدی برخی الگوهای حکمرانی، نشان می دهد که بسیاری از چارچوب های متعارف پایداری، اگرچه در تبیین بخشی از این چالش ها موفق بوده اند، هنوز از ارائه یک چارچوب نظری جامع برای تحلیل هم زمان تعاملات میان انسان، محیط زیست، حکمرانی و پویایی های سیستمی ناتوان اند. این مقاله با هدف معرفی نظریه زیست پذیری پایدار (Sustainable Livability Theory: SLT)، چارچوبی نظری برای تبیین و ارزیابی پایداری سامانه های اجتماعی–اکولوژیکی ارائه می کند. این نظریه بر این اصل استوار است که زیست پذیری پایدار، حاصل برهم کنش پویا میان چهار مولفه بنیادین شامل فعالیت های انسانی (Human Activities)، واکنش های اکولوژیکی (Ecological Ecological Reactions)، پیامدهای روانی–اجتماعی (Psychosocial Outcomes) و حکمرانی (Governance) است. در این مقاله، مبانی فلسفی، هستی شناختی، معرفت شناختی و روش شناختی نظریه تبیین شده و فروض بنیادی، گزاره های نظری و فرضیه های قابل آزمون آن ارائه می شود. همچنین، جایگاه نظریه در منظومه نظریه های علوم پایداری، از جمله تاب آوری، سامانه های اجتماعی–اکولوژیکی، مرزهای سیاره ای و حکمرانی محیط زیست، به صورت تطبیقی تحلیل می شود. نوآوری اصلی این نظریه، ارائه یک چارچوب یکپارچه و میان رشته ای است که ضمن تبیین روابط علی میان ابعاد انسانی، بوم شناختی و نهادی، زمینه توسعه مدل های ریاضی، شاخص های کمی و آزمون های تجربی را نیز فراهم می سازد. از این رو، نظریه زیست پذیری پایدار می تواند به عنوان یک برنامه پژوهشی نوظهور در علوم پایداری، مبنایی برای توسعه پژوهش های نظری، مدل سازی های کمی و طراحی سیاست های مبتنی بر شواهد در سطوح محلی، ملی و جهانی فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

نظریه زیست پذیری پایدار ، علوم پایداری ، سامانه های اجتماعی–اکولوژیکی ، حکمرانی ، تاب آوری بوم شناختی ، مرزهای سیاره ای ، توسعه پایدار ، نظریه پردازی.