ارتقای مقاومت اجتماعی در مدیریت اصولی پسماند شهری؛ مطالعه موردی کلان شهر تبریز

مدیریت پسماند شهری تنها یک فعالیت خدماتی و فنی نیست، بلکه یک فرآیند عمیقا اجتماعی و فرهنگی است که موفقیت آن در گرو میزان مشارکت و همراهی فعال شهروندان است. در تبریز با تولید روزانه حدود ۱۲۰۰ تا ۱۴۰۰ تن انواع پسماند، با وجود تلاش های گسترده شهرداری، همچنان مشکلاتی مانند رهاسازی پسماند در معابر، عدم رعایت زمان بندی جمع آوری، بی توجهی به تفکیک از مبدا و مقاومت در برابر تغییرات جدید وجود دارد. مطالعات علمی نشان می دهد که زباله های پتانسیل قابل بازیافت در تبریز مانند کاغذ، مقوا، پلاستیک، فلزات، منسوجات و شیشه در مجموع ۳۳ درصد از زباله های جامد خانگی را تشکیل می دهند . با این حال حدود ۵۵.۵ درصد از زباله های تولیدی به مراکز دفن منتقل می شوند و تنها ۲۰.۵ درصد توسط خریداران دوره گرد و تاسیسات تفکیک پیش از دفن جدا می شوند. این مقاله با هدف تحلیل علمی و اجرایی ضرورت ارتقای مقاومت اجتماعی در مدیریت اصولی پسماند شهری تبریز تدوین شده است. روش تحقیق مبتنی بر مطالعات میدانی در مناطق ده گانه تبریز، بررسی گزارش های سازمان مدیریت پسماند و مقایسه با تجارب بین المللی شهرهای پیشرو است. یافته ها نشان می دهد که میزان مشارکت شهروندان در طرح های تفکیک کمتر از ۲۵ درصد است، میزان شکایات مردمی در حوزه پسماند بالا بوده و مقاومت اجتماعی در برابر تغییرات جدید بسیار زیاد است. مطالعات مرور نظام مند نشان می دهد که علیرغم تمایل بالای شهروندان (تا ۷۰ درصد)، مشارکت عملی در ایران به طور متوسط ۴۳.۵ درصد است و موانع اصلی شامل بی اعتمادی نهادی (۲۳ مطالعه)، فقدان زیرساخت های تفکیک از مبدا (۲۰ مطالعه) و عدم شفافیت در فرآیند بازیافت (۱۸ مطالعه) می باشد . در پایان، مدل جامعی شامل آموزش همگانی، سازوکارهای انگیزشی، شبکه سازی اجتماعی و ارتباطات دوطرفه ارائه شده است که می تواند مشارکت شهروندان را به بیش از ۵۰ درصد افزایش دهد، هزینه های پاکسازی را کاهش دهد و اعتماد عمومی به شهرداری را تقویت کند. تجربه شهرهای پیشرفته دنیا نشان می دهد که هماهنگی کامل شهروندان با مدیریت شهری، رعایت دقیق قوانین و تفکیک اصولی پسماند از مبدا، کلید موفقیت سیستم های مدیریت پسماند است .

کلیدواژه ها:

مقاومت اجتماعی ، مشارکت شهروندی ، مدیریت پسماند ، تفکیک از مبدا ، تبریز ، فرهنگ سازی