اثربخشی طرحواره درمانی در کاهش نشخوار فکری و عواطف منفی دانشجویان دانشگاه پیام نور تهران

دوران دانشجویی به دلیل مواجهه با چالش های متعدد تحصیلی، شغلی و بین فردی، یکی از حساسترین دوره های زندگی محسوب می شود که می تواند زمینه ساز بروز مشکلات روان شناختی از جمله نشخوار فکری و عواطف منفی گردد. نشخوار فکری به عنوان الگوی تفکر تکراری، مزمن و غیرمولد تعریف می شود که با پیامدهای منفی مانند حل مسئله ی ضعیف، انگیزه ی پایین و شناخت آشفته همراه است. بنابراین پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی طرحواره درمانی بر کاهش نشخوار فکری و عواطف منفی دانشجویان دانشگاه پیام نور تهران انجام شد‎.‎ این پژوهش از نوع کمی، نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه ی آماری شامل کلیه ی دانشجویان دانشگاه پیام نور تهران در نیمسال دوم تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود. نمونه ی پژوهش شامل ۳۰ نفر بود که با استفاده از روش نمونه گیری غیرتصادفی سهمیه ای از بین دانشجویان در دسترس انتخاب شدند و به طور تصادفی در دو گروه آزمایش (۱۵ نفر) و کنترل (۱۵ نفر) گمارش شدند. ابزارهای گردآوری داده ها شامل پرسشنامه ی استاندارد نشخوار فکری هوکسما و مارو (۱۹۹۱) و پرسشنامه ی استاندارد عاطفه ی واتسون و همکاران (۱۹۸۸) بودند که روایی و پایایی آن ها تایید شد و داده ها با استفاده از نرم افزار‎ SPSS ‎تجزیه و تحلیل شدند‎.‎نتایج نشان داد که طرحواره درمانی به طور معناداری باعث کاهش نشخوار فکری و عواطف منفی در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل شده است. به عبارت دیگر، تفاوت معناداری بین میانگین نمرات پس آزمون دو گروه در متغیرهای نشخوار فکری و عواطف منفی مشاهده شد‎ ‎.این یافته ها نشان می دهد که طرحواره درمانی با اصلاح طرحواره های ناسازگار و جایگزینی آن ها با الگوهای سازگارتر، توانسته است به طور موثری الگوهای تفکر تکراری و غیرمولد و همچنین حالات عاطفی ناخوشایند را در دانشجویان کاهش دهد‎.‎ بر اساس یافته های پژوهش، می توان نتیجه گرفت که طرحواره درمانی روشی موثر در کاهش نشخوار فکری و عواطف منفی دانشجویان است. این رویکرد درمانی با تمرکز بر ریشه های شناختی-هیجانی مشکلات، می تواند به عنوان یک مداخله ی کارآمد در مراکز مشاوره ی دانشگاه ها مورد استفاده قرار گیرد و به بهبود سلامت روان دانشجویان کمک نماید. پیشنهاد می شود مراکز مشاوره با برگزاری کارگاه های آموزشی در زمینه ی طرحواره درمانی، گامی موثر در جهت کاهش مشکلات روان شناختی دانشجویان بردارند و همچنین برنامه های آموزشی در زمینه ی شناسایی و مدیریت نشخوار فکری و عواطف منفی در برنامه های درسی دانشگاه ها گنجانده شود. پژوهش های آتی می توانند به بررسی اثربخشی این رویکرد بر سایر متغیرهای روان شناختی و در جمعیت های مختلف بپردازند‎.‎

کلیدواژه ها:

طرحواره درمانی ، نشخوار فکری ، عواطف منفی ، دانشجویان.