واکاوی الگوی ساختاری اضطراب تحصیلی مرتبط با هوش مصنوعی مولد و نقش میانجی سواد دیجیتال و خودکارآمدی در دانشجویان

ورود هوش مصنوعی مولد‎ ‎به عرصه آموزش عالی، مرز میان توانمندی شناختی دانشجو و ابزار را دگرگون کرده و نوع تازه ای از فشار روانی را پدید آورده است که از آن با عنوان «اضطراب تحصیلی مرتبط با‎ AI ‎» یاد می شود. با وجود گسترش کم سابقه استفاده از این فناوری، سازوکار روان شناختی شکل گیری این اضطراب، به ویژه در بستر فرهنگی ایران، همچنان در هاله ای از ابهام باقی مانده است. پژوهش حاضر با هدف طراحی و آزمون یک مدل ساختاری، نقش میانجی سواد دیجیتال و خودکارآمدی تحصیلی را در رابطه میان استفاده از‎ GenAI ‎و اضطراب تحصیلی مرتبط با آن واکاوی می کند.‎ ‎این مطالعه از نوع توصیفی-همبستگی و مبتنی بر مدل یابی معادلات ساختاری‎ (SEM) ‎است. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه دانشجویان مقطع کارشناسی دانشگاه های آزاد اسلامی شهر تبریز در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود. حجم نمونه با استناد به قاعده ۱۰ تا ۲۰ آزمودنی به ازای هر پارامتر، ۴۸۰ نفر تعیین شد که از این تعداد، ۴۵۲ پرسشنامه کامل به روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای گردآوری و تحلیل شدند. ابزارهای پژوهش شامل مقیاس محقق ساخته استفاده از‎ GenAI ‎(۱۰ گویه)، نسخه بومی سازی شده پرسشنامه سواد دیجیتال‎ Ng ‎(۲۰ گویه)، مقیاس خودکارآمدی تحصیلی‎ MSES ‎(۱۵ گویه) و مقیاس اضطراب تحصیلی مرتبط با‎ AI ‎(۱۸ گویه) بود. روایی سازه با تحلیل عاملی تاییدی و پایایی با آلفای کرونباخ، پایایی ترکیبی و شاخص های‎ AVE ‎و‎ HTMT ‎تایید شد. تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار‎ AMOS ‎نسخه ۲۸ و روش بوت استرپ با ۵۰۰۰ نمونه گیری مجدد انجام گرفت.‎ ‎یافته های پژوهش حاضر، الگوی نوظهور اضطراب تحصیلی در عصر‎ AI ‎را نه یک پدیده صرفا فناورانه، بلکه سازه ای روان شناختی-اجتماعی معرفی می کند که با سواد دیجیتال و خودکارآمدی تحصیلی پیوند تنگاتنگ دارد. این الگو، بنیادی نظری برای گذار از رویکرد ممنوعیت محور به رویکرد توانمندسازی محور در دانشگاه ها فراهم می آورد. بر این اساس، طراحی مداخلات آموزشی که هم زمان بر ارتقای سواد دیجیتال‎ AIمحور و تقویت باور به توانمندی های شناختی دانشجویان تمرکز کنند، می تواند به عنوان سپری محافظتی در برابر اضطراب ناشی از این فناوری عمل کند‎.‎

کلیدواژه ها:

اضطراب تحصیلی ، هوش مصنوعی مولد ، سواد دیجیتال ، خودکارآمدی ، مدل یابی معادلات ساختاری.