چرا نظریه ها در کلاس کار نمی کنند؟ مطالعه ای در باب شکاف نظر و عمل در تربیت معلم (مورد مطالعه: مرکز آموزش عالی علامه طباطبایی سبزوار)

پژوهش حاضر در پاسخ به این پرسش اساسی طراحی شده است که چرا نظریه های آموزشی آموخته شده در دانشگاه، در کلاس های درس کارآمدی لازم را ندارند؟ این مطالعه با هدف بررسی شکاف میان دانش نظری و احساس آمادگی عملی در دانشجو-معلمان دانشگاه فرهنگیان انجام شد. روش پژوهش، توصیفی از نوع همبستگی با رویکرد ترکیبی (کمی-کیفی) بود. جامعه ی آماری شامل تمامی دانشجو-معلمان مرد ترم های ۶ تا ۸ مرکز آموزش عالی علامه طباطبایی سبزوار بود که سابقه ی تدریس زیر نظر معلم راهنما در دوره های کارورزی داشتند. نمونه ی پژوهش شامل ۴۰ دانشجو-معلم بود که به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند و به همراه ۱۲ نفر از معلمان فارغ التحصیل با سابقه ی ۳ تا ۷ سال (که به صورت هدفمند با رویکرد خوشه ای و پراکنده انتخاب شدند) در بخش کیفی مطالعه شرکت کردند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه ی محقق ساخته با طیف لیکرت (برای بخش کمی) و مصاحبه های نیمه ساختاریافته (برای بخش کیفی) بود. داده ها با استفاده از آزمون های همبستگی پیرسون، t همبسته، t مستقل، رگرسیون خطی ساده و تحلیل مضمون (تماتیک) تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که با وجود همبستگی قوی بین دانش نظری و احساس آمادگی عملی (r=۰.۶۴۱)، شکاف معناداری میان این دو متغیر وجود دارد (t=۲.۲۱, p<۰.۰۵). تحلیل های کیفی نیز شش مضمون اصلی را آشکار ساخت: «نظریه ها را برای امتحان حفظ می کردیم، نه برای اجرا»، «اساتید خودشان به نظریه ها عمل نمی کردند»، «کارورزی محدود و نقش کمرنگ معلم راهنما، تصویر واقعی از مدرسه نمی داد»، «نگرانی از مواجهه ی نخست با کلاس شلوغ»، «از دانشگاه چیزی درنیامد؛ باید خودمان درس می خواندیم» و «نظریه های آموزشی را کاربردی نمی دانیم؛ مهارت عملی و تسلط بر محتوا مهم تر است». بر اساس یافته ها، برنامه های آموزشی مبتنی بر الگوسازی عملی، کارورزی تاملی و بازنگری در روش های تدریس اساتید می تواند نقش موثری در کاهش شکاف میان دانش نظری و مهارت های عملی دانشجو-معلمان ایفا کند.

کلیدواژه ها:

شکاف نظر و عمل ، دانشجو-معلم ، تربیت معلم ، دانش نظری ، آمادگی عملی ، دانشگاه فرهنگیان