تحلیل فقهی و حقوقی مسئولیت پلتفرم های اینترنتی در قبال انتشار محتوای زیان بار از منظر حقوق اسلامی

پلتفرم های اینترنتی و شبکه های اجتماعی به یکی از مهم ترین بسترهای ارتباطی و اطلاع رسانی در عصر دیجیتال تبدیل شده اند و نقش قابل توجهی در تولید، انتشار و بازنشر اطلاعات ایفا می کنند. در کنار آثار مثبت این فناوری ها، افزایش انتشار محتوای زیان بار، از جمله نشر اکاذیب، توهین، نقض حریم خصوصی، نقض حقوق مالکیت فکری و ترویج خشونت، ضرورت بررسی مسئولیت حقوقی و فقهی این پلتفرم ها را دوچندان ساخته است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل مبانی فقهی و حقوقی مسئولیت پلتفرم های اینترنتی در قبال انتشار محتوای زیان بار از منظر حقوق اسلامی انجام شده است. روش پژوهش توصیفی–تحلیلی بوده و اطلاعات از طریق مطالعه منابع کتابخانه ای، متون فقهی، قوانین و آثار حقوقی گردآوری شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که قواعد فقهی لاضرر و لاضرار، تسبیب، اتلاف و اعانت بر اثم و عدوان از مهم ترین مبانی تعیین مسئولیت پلتفرم های اینترنتی محسوب می شوند و بر اساس آنها، هرگاه پلتفرم با فعل یا ترک فعل خود در ایجاد، تقویت یا استمرار انتشار محتوای زیان بار نقش موثر داشته باشد، مسئولیت شرعی و حقوقی خواهد داشت. همچنین بررسی قوانین ایران بیانگر آن است که اگرچه برخی مقررات به مسئولیت ارائه دهندگان خدمات اینترنتی اشاره کرده اند، اما خلاهای تقنینی متعددی در زمینه تعیین حدود مسئولیت پلتفرم ها، به ویژه در مواجهه با فناوری های نوین و الگوریتم های هوشمند، وجود دارد. در نتیجه، بهره گیری از ظرفیت های فقه امامیه در کنار اصلاح قوانین و تدوین مقررات متناسب با تحولات فناوری می تواند زمینه ایجاد نظامی متوازن برای حمایت هم زمان از آزادی بیان، حقوق کاربران و امنیت فضای مجازی را فراهم آورد‎.‎

کلیدواژه ها:

مسئولیت پلتفرم های اینترنتی ، حقوق اسلامی ، فقه امامیه ، محتوای زیان بار ، قواعد فقهی ، فضای مجازی