مطالعه تطبیقی اندیشه های تربیتی ژان ژاک روسو و جان دیویی

مقاله حاضر به بررسی تطبیقی اندیشه های تربیتی ژان ژاک روسو و جان دیویی در محورهای فلسفی و تربیتی می پردازد. مسئله اصلی پژوهش آن است که مبانی هستی شناختی، معرفت شناختی، انسان شناختی و ارزش شناختی این دو متفکر چگونه در تعریف تربیت، اهداف، اصول، روش ها، مراحل تعلیم و تربیت و نقش معلم بازتاب یافته است. روش پژوهش، تطبیقی- تحلیلی است و داده ها با استفاده از منابع اسنادی گردآوری شده اند. یافته ها نشان می دهد که روسو با تکیه بر طبیعت گرایی، انسان را دارای فطرتی پاک و تربیت را فرایند هدایت طبیعی در جهت حفظ اصالت انسانی می داند؛ از این رو، بر رشد هماهنگ با طبیعت، پرورش حواس، آزادی کودک، تربیت منفی و دوری از تاثیرات فسادآمیز جامعه تاکید می ورزد. در مقابل، دیویی با تکیه بر پراگماتیسم و تجربه گرایی، تربیت را بازسازی مستمر تجربه در بستر تعامل فرد و جامعه تلقی می کند و بر تجربه، فعالیت، حل مسئله، مشارکت اجتماعی و نقش مدرسه به منزله جامعه ای کوچک تاکید دارد. همچنین، نتایج پژوهش بیانگر آن است که هرچند روسو و دیویی هر دو با آموزش های تحمیلی، حافظه محور و اقتدارگرایانه مخالف اند و بر محوریت کودک در فرایند تربیت تاکید می کنند، اما روسو بیشتر بر صیانت از طبیعت انسانی و دیویی بر بازسازی تجربه در متن زندگی اجتماعی توجه دارد. در نهایت، می توان نتیجه گرفت که بهره گیری تلفیقی و نقادانه از عناصر مثبت هر دو دیدگاه، می تواند افق مناسبی برای بهبود نظام تعلیم و تربیت معاصر و ارتقای کارکرد مدارس در پرورش انسان های آگاه، مستقل، مسئول و مشارکت جو فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

ژان ژاک روسو ، جان دیویی ، تعلیم و تربیت.