تاثیر فضای فیزیکی کلاس بر خلاقیت دانش آموزان

فضای فیزیکی کلاس درس، به عنوان یکی از ارکان پنهان و در عین حال تعیین کننده در فرآیند یاددهی-یادگیری، نقشی فراتر از یک بستر صرفا عملکردی دارد. این پژوهش با هدف بررسی تاثیر مولفه های کالبدی و محیطی کلاس درس (نظیر چیدمان صندلی ها، رنگ بندی، نورپردازی، تهویه، دسترسی به فضای باز و تنوع بصری) بر میزان خلاقیت شناختی و رفتاری دانش آموزان انجام شده است. روش تحقیق در این مطالعه، کیفی از نوع فراتحلیل و تحلیل محتوای اسنادی بوده است که با مرور نظام مند مقالات، پژوهش ها و نظریه های معتبر بین المللی و داخلی در بازه زمانی ده سال اخیر، به شناسایی و دسته بندی عوامل محیطی تاثیرگذار پرداخته است. یافته ها نشان می دهد که فضای فیزیکی کلاس به دو صورت مستقیم و غیرمستقیم بر خلاقیت اثر می گذارد: تاثیر مستقیم از طریق تحریک حسی، کاهش تنش های محیطی و ایجاد آرامش روانی، و تاثیر غیرمستقیم از طریق افزایش تعاملات اجتماعی، تسهیل کار گروهی و تقویت حس مالکیت و تعلق به مدرسه. در این میان، مولفه هایی مانند نور طبیعی، انعطاف پذیری چیدمان، استفاده از رنگ های گرم و محرک، و وجود عناصر طبیعی (گیاهان و مناظر باز) از بیشترین همبستگی مثبت با شاخص های خلاقیت (سیالی، انعطاف پذیری، اصالت و بسط) برخوردارند. نتیجه اساسی این پژوهش آن است که خلاقیت در کلاس درس، نه یک استعداد صرفا درونی، بلکه برآیندی از تعامل میان «فرد» و «محیط» است و غفلت از طراحی معماری آموزشی، به منزله نادیده گرفتن یکی از مهم ترین محرک های تفکر واگرا و نوآوری در نظام آموزشی محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

فضای فیزیکی کلاس ، خلاقیت ، طراحی آموزشی ، محیط یادگیری.