نقش والدین در پیشرفت تحصیلی فرزندان در دوره ابتدایی

پژوهش حاضر با هدف تبیین ابعاد مختلف نقش والدین در پیشرفت تحصیلی دانشآموزان دورهی ابتدایی انجام شده است. روش: این مطالعه به روش مروری نظامند (Systematic Review) با تحلیل فراترکیب یافتههای ۴۰ پژوهش داخلی و خارجی در بازهی زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ انجام شد. دادهها از پایگاههای معتبر مانند ScienceDirect، ERIC، SID و نورمگز استخراج و با استفاده از کدگذاری موضوعی تحلیل شدند. یافتهها: نتایج نشان داد که نقش والدین را نمیتوان به «کمک در انجام تکالیف» تقلیل داد؛ بلکه این نقش دارای سه لایهی اساسی است: لایهی عاطفی-انگیزشی (ایجاد امنیت روانی، تنظیم هیجانات و تقویت خودپندارهی تحصیلی)، لایهی شناختی-آموزشی (غنیسازی محیط زبانی، مطالعهی مشترک و فراهم کردن منابع یادگیری) و لایهی ساختاری-مدیریتی (برقراری نظم و روال روزانه، نظارت غیرمستقیم و ارتباط موثر با مدرسه). تاثیرگذارترین مولفهها عبارتند از: «سبک فرزندپروری مقتدرانه» (ترکیب گرما و کنترل منطقی)، «انتظارات تحصیلی بالا اما واقعبینانه» و «میزان سواد و دایرهی واژگان والدین». همچنین، نقش «پدر» در پایههای بالاتر ابتدایی (سوم تا ششم) از حیث تشویق به حل مسئله و تفکر انتقادی، برجستهتر از نقش مادر میشود. در مقابل، دخالت افراطی در تکالیف (که به «والدین هلیکوپتری» معروف است) و ایجاد فشار روانی، رابطهی منفی با پیشرفت دارد. نتیجهگیری: والدین موثر، نه «معلم دوم» که «مربی زندگی» هستند و با ایجاد یک «خردهفرهنگ تحصیلی» در خانه، زمینهساز موفقیت پایدار فرزندان میشوند. پیشرفت تحصیلی در دورهی ابتدایی، بیش از آنکه وابسته به هوش یا معلم باشد، به کیفیت تعاملات روزمرهی کودک با والدین گره خورده است.

کلیدواژه ها:

نقش والدین ، پیشرفت تحصیلی ، دورهی ابتدایی ، سبک فرزندپروری ، سرمایهی فرهنگی خانواده.