کاربرد هوش مصنوعی در تحول نظام تولید محتوای آموزشی: رویکردی برای سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی

تحول دیجیتال در نظام های آموزشی جهان، طی سال های اخیر با ظهور فناوری های مبتنی بر هوش مصنوعی، به ویژه هوش مصنوعی مولد‎ (Generative Artificial Intelligence)‎، وارد مرحله ای جدید شده است. این فناوری ها با قابلیت تولید متن، تصویر، صوت، ویدئو، تحلیل داده های آموزشی، شخصی سازی یادگیری و پشتیبانی هوشمند از معلمان و دانش آموزان، ظرفیت های بی سابقه ای برای ارتقای کیفیت نظام تولید محتوای آموزشی فراهم کرده اند [۱]–[۴]. سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی به عنوان متولی تدوین برنامه های درسی، تولید کتاب های درسی و توسعه محتوای آموزشی کشور، می تواند با بهره گیری هدفمند از هوش مصنوعی، فرآیندهای سنتی تولید محتوا را به یک اکوسیستم هوشمند، پویا و داده محور تبدیل کند‎.‎هدف این مقاله، بررسی کاربردهای هوش مصنوعی در تحول نظام تولید محتوای آموزشی و ارائه یک چارچوب پیشنهادی برای استقرار این فناوری در سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی است. در این پژوهش، ضمن مرور ادبیات علمی و تجربیات بین المللی، مهم ترین قابلیت های هوش مصنوعی شامل تولید خودکار محتوای آموزشی، طراحی سوالات هوشمند، تولید محتوای چندرسانه ای، شخصی سازی یادگیری، تحلیل داده های آموزشی، ارزیابی کیفیت محتوا، ترجمه هوشمند، پشتیبانی از معلمان و ایجاد دستیارهای آموزشی بررسی می شود. همچنین چالش هایی نظیر سوگیری الگوریتمی، حفظ حریم خصوصی، امنیت داده ها، مالکیت فکری و ملاحظات اخلاقی مورد بحث قرار می گیرد [۵‎]–[۸].‎در ادامه، یک مدل مفهومی برای تحول نظام تولید محتوای آموزشی مبتنی بر هوش مصنوعی پیشنهاد می شود که شامل پنج لایه اصلی است: زیرساخت داده، موتورهای هوش مصنوعی، سامانه مدیریت محتوا، نظام ارزیابی و بازخورد، و لایه حکمرانی و نظارت. این مدل می تواند به عنوان نقشه راهی برای حرکت سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی به سمت تولید محتوای آموزشی هوشمند، استاندارد، شخصی سازی شده و مبتنی بر شواهد مورد استفاده قرار گیرد‎.‎

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، هوش مصنوعی مولد ، تولید محتوای آموزشی ، تحول دیجیتال ، سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی ، برنامه درسی ، آموزش هوشمند‎.‎