از سواد دیجیتال تا تدریس تحول آفرین: نقش فناوری های نوظهور رایانه ای در توانمندسازی دانشجو-معلمان دانشگاه فرهنگیان

تحولات ناشی از فناوری های نوظهور رایانه ای، به ویژه هوش مصنوعی، هوش مصنوعی مولد، تحلیل داده های آموزشی و رایانش ابری، موجب بازتعریف شایستگی های حرفه ای معلمان و ایجاد ضرورت بازنگری در نظام های تربیت معلم شده است. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش فناوری های نوظهور رایانه ای در گذار دانشجو-معلمان دانشگاه فرهنگیان از سواد دیجیتال به تدریس تحول آفرین انجام شد. این پژوهش از نوع مروری تحلیلی بوده و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی، مطالعات علمی منتشرشده در بازه زمانی ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۶ در حوزه فناوری های نوظهور، سواد دیجیتال، سواد هوش مصنوعی، تولید محتوای آموزشی، تحلیل داده های آموزشی و تربیت معلم مورد بررسی قرار گرفت. یافته ها نشان داد که سواد دیجیتال به عنوان زیربنای توانمندسازی حرفه ای دانشجو-معلمان، زمینه بهره گیری موثر از فناوری های نوظهور را فراهم می کند و سواد هوش مصنوعی نقش محوری در توسعه نوآوری آموزشی، تولید محتوای هوشمند و تصمیم گیری آموزشی ایفا می کند. همچنین استفاده از ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی موجب ارتقای کیفیت و تنوع محتوای آموزشی، کاهش زمان طراحی آموزشی، افزایش خلاقیت و شخصی سازی فرایند یاددهی یادگیری می شود. نتایج همچنین نشان داد که تحلیل داده های آموزشی امکان پایش یادگیری، پیش بینی عملکرد تحصیلی و تصمیم گیری مبتنی بر شواهد را برای معلمان فراهم می سازد. با این حال، ضعف در ارزیابی انتقادی خروجی های هوش مصنوعی و چالش های اخلاقی مرتبط با استفاده از این فناوری ها همچنان از موانع اصلی بهره برداری اثربخش از آن ها محسوب می شود. بر اساس یافته ها، مدلی مفهومی ارائه شد که در آن فناوری های نوظهور از طریق توسعه سواد دیجیتال و سواد هوش مصنوعی، توانایی تولید محتوای آموزشی و تحلیل داده های یادگیری را تقویت کرده و در نهایت به توانمندسازی حرفه ای دانشجو-معلمان و تحقق تدریس تحول آفرین منجر می شوند. ازاین رو، بازطراحی برنامه های تربیت معلم با تاکید بر سواد هوش مصنوعی، سواد داده و شایستگی های اخلاقی دیجیتال برای آماده سازی معلمان آینده در محیط های یادگیری هوشمند ضروری است‎.‎

کلیدواژه ها:

سواد دیجیتال ، سواد هوش مصنوعی ، فناوری های نوظهور ، دانشجو-معلمان ، تدریس تحول آفرین