تحلیل تطبیقی به کارگیری هوش مصنوعی در آموزش و ارزشیابی آموزشی: مطالعه اسناد رسمی کشورهای منتخب و دلالت هایی برای آموزش و پرورش ایران

گسترش سریع فناوری های مبتنی بر هوش مصنوعی، نظام های آموزشی را با فرصت ها و چالش های تازه ای در فرایندهای یاددهی یادگیری و ارزشیابی روبه رو کرده است. هدف پژوهش حاضر، تحلیل تطبیقی سیاست ها و تجربه کشورهای منتخب در به کارگیری هوش مصنوعی در آموزش و ارزشیابی آموزشی و استخراج دلالت های سیاستی و اجرایی برای آموزش و پرورش ایران بود. پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل تطبیقی اسناد انجام شد. داده ها از اسناد رسمی وزارتخانه ها و نهادهای آموزشی سنگاپور، فنلاند، استونی، کره جنوبی و چین، گزارش های معتبر بین المللی و مقالات علمی مرتبط گردآوری و بر پایه شاخص های سیاست گذاری، زیرساخت دیجیتال، توسعه حرفه ای معلمان، کاربردهای آموزشی و ارزشیابی، حکمرانی داده، ملاحظات اخلاقی و پایش مستمر تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که با وجود تفاوت های ساختاری، فرهنگی و اجرایی، پنج اصل مشترک در تجربه کشورهای مورد مطالعه قابل شناسایی است: تدوین سیاست پیش از گسترش فناوری، توانمندسازی معلمان، تقویت زیرساخت دیجیتال، استقرار حکمرانی داده و چارچوب های اخلاقی، و اجرای مرحله ای همراه با ارزیابی مستمر. همچنین، هوش مصنوعی در اسناد بررسی شده جایگزین نقش حرفه ای معلم معرفی نشده، بلکه به عنوان ابزار پشتیبان برای شخصی سازی یادگیری، تحلیل داده های آموزشی، ارائه بازخورد و تقویت ارزشیابی تکوینی به کار رفته است. نتایج نشان می دهد که استقرار اثربخش هوش مصنوعی در آموزش، بیش از سطح پیشرفت فناوری، به کیفیت حکمرانی آموزشی، آمادگی نهادی، توسعه سرمایه انسانی و سیاست گذاری مبتنی بر شواهد وابسته است. بر این اساس، تدوین راهبرد ملی، اجرای طرح های آزمایشی، توسعه حرفه ای معلمان و ایجاد چارچوب های حقوقی و اخلاقی برای آموزش و پرورش ایران پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی در آموزش ، ارزشیابی آموزشی ، تحلیل تطبیقی اسناد ، حکمرانی داده ، سیاست گذاری آموزشی